Τετάρτη, 10 Ιουνίου 2026 08:26

Ο Δημήτρης Κατσαντώνης στην “Ε”: “Η αρχιτεκτονική του πολιτικού μας συστήματος πρέπει να αλλάξει”

Γράφτηκε από την

Ο Δημήτρης Κατσαντώνης στην “Ε”: “Η αρχιτεκτονική του πολιτικού μας συστήματος πρέπει να αλλάξει”

Την εκτίμηση ότι η αρχιτεκτονική του πολιτικού συστήματος που διαμορφώθηκε στη Μεταπολίτευση έχει πλέον εξαντλήσει τα όριά της και χρειάζεται βαθιές θεσμικές αλλαγές εκφράζει ο Δημήτρης Κατσαντώνης, υποστηρίζοντας ότι «πρέπει επειγόντως να ανασχεδιάσουμε το πολιτικό μας σύστημα με θεσμικά αντίβαρα απέναντι στην παντοκρατορία του Πρωθυπουργικού Γραφείου».

Η θέση αυτή αποτελεί ένα από τα κεντρικά σημεία της συνέντευξης που παραχώρησε στην «Ελευθερία» με αφορμή την παρουσίαση του νέου του βιβλίου «PROREX - Μια πραγματική ιστορία της ελληνικής πολιτικής».
Η παρουσίαση θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 12 Ιουνίου, στις 8 μ.μ., στο Αναγνωστήριο της Λαϊκής Βιβλιοθήκης Καλαμάτας, στον 5ο όροφο του Δημοτικού Πνευματικού Κέντρου Καλαμάτας, στην οδό Αριστομένους 33. Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο δημοσιογράφος της «Ελευθερίας» Θανάσης Λαγός, ο δικηγόρος Δημήτρης Καούνης και ο συγγραφέας Δημήτρης Κατσαντώνης, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο δικηγόρος Διονύσης Αλευράς.
Στη συνέντευξή του ο συγγραφέας εξηγεί ότι το «PROREX», τρίτο μέρος της τριλογίας του για τη Μεταπολίτευση, εστιάζει στους ανθρώπους που δρουν πίσω από το πολιτικό προσκήνιο και συχνά επηρεάζουν καθοριστικά τις εξελίξεις. Παράλληλα αναλύει τη διαχρονική σύγκρουση πολιτικής και οικονομικής εξουσίας, τον ρόλο των προσωπικών φιλοδοξιών και του χαρακτήρα των πρωταγωνιστών, αλλά και τις αδυναμίες του σημερινού πολιτικού συστήματος, οι οποίες, όπως υποστηρίζει, καθιστούν αναγκαίες σημαντικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις.
Αναλυτικά η συνέντευξη

-«Prorex» σημαίνει αντιβασιλέας, ο «αντ' αυτού». Γιατί επιλέξατε να στρέψετε τον προβολέα στους αθέατους αυτούς ανθρώπους της εξουσίας και όχι στους πρωταγωνιστές της πρώτης γραμμής;

Από εμπειρίες που έχω αποκομίσει και από πολιτικά γεγονότα των οποίων το παρασκήνιο έτυχε να γνωρίζω , έφτασα στο συμπέρασμα πως συχνά οι άνθρωποι που λειτουργούν ως ‘’δεξί χέρι’’ , συχνά αθέατο και χωρίς πλήρη γνώση του πολιτικού - πρωταγωνιστή , διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στα πολιτικά μας πράγματα. Προς ποια κατεύθυνση θα είναι αυτός ο ρόλος τους εξαρτάται από τις ικανότητες, τις γνώσεις και κυρίως από το χαρακτήρα τους. Για αυτό, επέλεξα να προτάξω της κύριας αφήγησης, το αποδιδόμενο στον Ηράκλειτο ρητό: « Ο χαρακτήρας είναι το πεπρωμένο.» Είναι σοφό. Κανείς δεν μπορεί να αποδράσει από τον χαρακτήρα του.
Στο βιβλίο, υπάρχει ο κεντρικός ‘’παρασκηνιακός’’ χαρακτήρας, ο Prorex, με μεγάλες ικανότητες αλλά προβληματικά στοιχεία στο χαρακτήρα του αλλά υπάρχει ακόμα ένας άνθρωπος , επίσης με ικανότητες και γνώσεις, και με διαφορετική ποιότητα στο χαρακτήρα. Γίνεται λοιπόν μια σύγκρουση πίσω από τον μεγάλο πολιτικό: ο ένας κινείται για τον εαυτό του κι ο άλλος για να υπηρετήσει κάτι ευρύτερο και σημαντικότερο.

- Το βιβλίο σας βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα της ελληνικής πολιτικής ζωής των τελευταίων δεκαετιών, αλλά είναι γραμμένο ως μυθιστόρημα. Πόσο εύκολο είναι να κρατηθούν οι ισορροπίες ανάμεσα στην ιστορική αλήθεια και τη δημιουργική ελευθερία της μυθοπλασίας;

Το πραγματικό ‘’γεγονός’’ που πραγματεύεται το βιβλίο είναι η διαπάλη της οικονομικής εξουσίας και της πολιτικής εξουσίας. Μια διαπάλη ασίγαστη, διαρκής και αναπόφευκτη. Προσπάθησα να δείξω τις ‘’κερκόπορτες’’ από τις οποίες ορισμένοι ολιγάρχες επιδιώκουν να ελέγξουν τις πολιτικές εξελίξεις και συνεπώς, πώς μπορεί το πολιτικό σύστημα να οχυρωθεί, έως κάποιου βαθμού βέβαια. Η ιστορική αλήθεια βασίζεται σε πραγματικά περιστατικά αυτής της διαπάλης. Η μυθοπλασία βοηθά στο να γίνει η αφήγηση της κάπως ενδιαφέρουσα. Αν κρατήθηκε η ισορροπία, θα το κρίνει ο αναγνώστης.

- Πολλοί αναγνώστες θα μπουν στον πειρασμό να «φωτογραφίσουν» υπαρκτά πρόσωπα πίσω από τους ήρωές σας. Σας προβληματίζει καθόλου αυτή η αναζήτηση αντιστοιχιών ή είναι μέρος του παιχνιδιού που θέλετε να παίξετε με το κοινό;

Πολύ καλά θα κάνουν οι αναγνώστες και θα μπουν στον πειρασμό. Θα πρότεινα επίσης να μπουν και στον πειρασμό να βρουν αντιστοιχίσεις και με σημερινές καταστάσεις. Συνεπώς όχι, δεν με προβληματίζει να αναζητήσουν τις αντιστοιχίσεις.
Από την άλλη, θέλει και κάποια προσοχή, επειδή για τις ανάγκες της μυθοπλασίας έχουν επινοηθεί πρόσωπα για να δώσουν ροή, πυκνότητα και σαφήνεια στην πλοκή. Δεν είναι όλα τα πρόσωπα του βιβλίου αντιστοιχισμένα σε υπαρκτά πρόσωπα.
Αυτό που με αιφνιδίασε , όχι δυσάρεστα για να πω την αλήθεια, είναι πως σε διάφορες παρουσιάσεις του ‘’Prorex’’ αλλά και από άλλους αναγνώστες, πολλοί είδαν αντιστοιχία ενός προσώπου που το κατασκεύασα για λόγους μυθοπλασίας – ο διευθυντής μιας ιστορικής εφημερίδας – με μια μεγάλη μορφή της ελληνικής δημοσιογραφίας. Όταν έγραφα δεν το είχα καθόλου στο μυαλό μου. Πάντως, το εξέλαβα ως κομπλιμέντο για την αληθοφάνεια της αφήγησης.

- Με το έργο αυτό κλείνει μια τριλογία για τη Μεταπολίτευση. Κοιτάζοντας πίσω σε αυτή τη διαδρομή, από το 1974 μέχρι τις αρχές του 21ου αιώνα, ποιο θεωρείτε ότι είναι το πιο βαθύ σημάδι που άφησε εκείνη η περίοδος στην ψυχοσύνθεση του σημερινού Έλληνα πολίτη;

Μια αυτοπεποίθηση πως επιτέλους μπορούμε να έχουμε μια κανονική Δημοκρατία ευρωπαϊκού τύπου αλλά και μια βαθιά ριζωμένη αίσθηση απρονοησίας πως μπορούμε να κάνουμε ό,τι θέλουμε χωρίς σοβαρό κόστος. Η οικονομική κρίση που περάσαμε ήλπιζα πως καταπολέμησε αυτή την αίσθηση. Όσο περνά ο καιρός όμως γίνομαι πιο απαισιόδοξος. Πιστεύω ότι η Μεταπολίτευση είναι μακράν η καλύτερη περίοδος μας, μετά τον πόλεμο, και πολιτικά και οικονομικά και κοινωνικά. Όμως δημιούργησε μια αρχιτεκτονική του πολιτικού μας συστήματος η οποία, μισό αιώνα μετά , πρέπει να αλλάξει. Είναι γνωστό πως οι θεσμοί πέφτουν θύματα της επιτυχίας τους. Με την έννοια, πως επειδή αποδείχθηκαν λειτουργικοί για αρκετό καιρό δεν αλλάζουν.
Σήμερα όμως, αυτή η αρχιτεκτονική είναι προβληματική. Πολλά χρειάζονται να αλλάξουν. Και κυρίως ο άκρατος Πρωθυπουργοκεντρισμός που δεν ταιριάζει σε κοινοβουλευτική δημοκρατία αλλά σε οιωνεί Προεδρική Δημοκρατία. Πρέπει, επειγόντως, να ανασχεδιάσουμε το πολιτικό μας σύστημα με θεσμικά αντίβαρα απέναντι στην παντοκρατορία του (εκάστοτε) Πρωθυπουργικού Γραφείου. Μεγάλη συζήτηση, για άλλες περιστάσεις ίσως, κι όχι για την παρουσίαση ενός βιβλίου.

- Στην ανάλυση του βιβλίου αναφέρεται ότι οι αόρατες δυνάμεις που διαμορφώνουν την πολιτική πηγάζουν συχνά από τον ανθρώπινο χαρακτήρα (πάθη, φιλοδοξίες, ανταγωνισμοί). Τελικά η πολιτική ιστορία της Ελλάδας γράφεται από ιδεολογίες ή από προσωπικές στρατηγικές και εμμονές;

Σε αυτό που αναζητά η πολύ ουσιαστική ερώτηση σας , είμαι λίγο παλιομοδίτης. Την Ιστορία την γράφουν οι οικονομικές και κοινωνικές ανάγκες. Είναι αλήθεια όμως, ότι οι ανάγκες αυτές ‘’φιλτράρονται’’ από πολιτικά σχέδια και ιδεολογικές αναφορές. Δεν έχουν νομοτελειακή εξέλιξη. Παίζει πολύ μεγάλο ρόλο για το πώς θα δοθεί διέξοδος στις ανάγκες αυτές , ο πολιτικός και ιδεολογικός συσχετισμός δυνάμεων μέσα στην κοινωνία σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή. Επίσης, όπως είπα και στην αρχή, και το βιβλίο αποσκοπεί να δείξει ότι παίζει πολύ μεγάλο ρόλο ο χαρακτήρας των πρωταγωνιστών – ορατών και αοράτων. Κυρίως, στις χρονικές περιόδους που συμβαίνει αυτό που αποκαλείται ‘’η σιωπή της Ιστορίας’’. Όμως τελικά , ίσως βασανιστικά, ίσως τραυματικά, η Ιστορία ξαναπαίρνει μπρος και βγάζει στο φως τις πραγματικές ανάγκες. Για αυτό η τελευταία φράση του βιβλίου είναι «το φως πελεκάει τη σιωπή.» Το έγραψα ως νότα αισιοδοξίας. Ελπίζω και οι αναγνώστες να το εκλάβουν με αυτόν τον τρόπο.

- Η Καλαμάτα, και γενικότερα η Μεσσηνία, έχει μια πολύ ιδιαίτερη και έντονη παράδοση στην παραγωγή πολιτικών στελεχών που πρωταγωνίστησαν στην κεντρική σκηνή. Τι περιμένετε να αποκομίσει το τοπικό κοινό από τη συζήτηση γύρω από τους μηχανισμούς της εξουσίας που περιγράφετε;

Πράγματι, η Καλαμάτα, η Μεσσηνία έχει μεγάλη πολιτική παράδοση. Κι ας μην ξεχνάμε ότι ουσιαστικά εδώ ξεκίνησε και η Ελληνική Επανάσταση. Όπως και να΄χει λοιπόν , υπάρχει συσσωρευμένη πολιτική πείρα. Αυτό πιστεύω θα βοηθήσει στην ‘’αποκωδικοποίηση’’ των μηνυμάτων του βιβλίου. Αν οι αναγνώστες ή όσοι συμμετάσχουν στη συζήτηση στην παρουσίαση του βιβλίου αποκομίσουν κάποια στοιχεία για το πώς κατασκευάζεται η ‘’εικόνα’’ στα πολιτικά μας πράγματα ενώ η πραγματικότητα των επιδιώξεων είναι άλλη, προφανώς για να εξυπηρετηθούν οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα , τότε θα ένιωθα μεγάλη ικανοποίηση.
Αλλά, να σας πω την αλήθεια: και να μη το δουν αυτό αλλά απλώς πουν ’’διάβασα ένα καλογραμμένο βιβλίο που με κράτησε μέχρι το τέλος’’ πάλι η ικανοποίηση θα ήταν μεγάλη.