Την εκδήλωση συνδιοργανώνουν οι εκδόσεις «Αντίποδες» και το βιβλιοκαφέ «Ραμόν», στον χώρο του βιβλιοπωλείου, στην οδό Παυσανίου 2, στην Καλαμάτα. Με τη συγγραφέα θα συνομιλήσει ο εκδότης Κώστας Σπαθαράκης.
«Το ρεπορτάζ» της Ελίζας Τριανταφύλλου είναι ένα σύγχρονο δοκίμιο-μαρτυρία που αποκαλύπτει τον μηχανισμό της δημοσιογραφίας και τη λειτουργία του κράτους μέσα από πραγματικές διασταυρώσεις και εμπειρίες. Μέσα από πρόσωπα που κινούνται σε διαφορετικά επίπεδα εξουσίας -από εργαζομένους και επιχειρηματίες έως στελέχη μυστικών υπηρεσιών- ξετυλίγεται ένα πολυεπίπεδο αφήγημα γύρω από τη διαφάνεια, την πληροφορία και την εξουσία. Το βιβλίο φωτίζει τις αθέατες πλευρές της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας, αναδεικνύοντας πώς η έρευνα και η δημοσιογραφική επιμονή μπορούν να φέρουν στο φως όσα παραμένουν σκοτεινά. Παράλληλα, θέτει κρίσιμα ερωτήματα για τη σχέση δημοσιογραφίας και κράτους, αλλά και για τα όρια της πληροφόρησης σε ένα περιβάλλον όπου η αλήθεια συχνά συγκαλύπτεται.
Συνέντευξη στην Κωνσταντίνα Δρακουλάκου
Πότε καταλάβατε ότι η ιστορία που ερευνάτε ξεπερνούσε ένα «απλό» δημοσιογραφικό θέμα και αποκάλυπτε έναν ολόκληρο μηχανισμό εξουσίας;
Το πρώτο ρεπορτάζ που δημοσιεύσαμε στο inside story ήταν αρχές Ιανουαρίου 2022. Βασίστηκε σε δύο εκθέσεις ξένων οργανισμών (Citizen Lab και META) που είχαν εντοπίσει και χαρτογραφήσει τη δράση του κατασκοπευτικού λογισμικού Predator της εταιρείας Intellexa. Εστιάσαμε στην παρουσία της εταιρείας στην Ελλάδα και στα πρόσωπα που είχαν τη διαχείριση. Πέσαμε πάνω στο όνομα ενός επιχειρηματία γνώριμου από τα ρεπορτάζ του συναδέλφου Θανάση Κουκάκη για τραπεζικές υποθέσεις. Λίγους μήνες μετά, τον Απρίλιο δημοσιεύσαμε με αδιάσειστες αποδείξεις ότι ο Θανάσης ήταν στόχος του Predator, ενός πανίσχυρου κατασκοπευτικού εργαλείου αξίας εκατομμυρίων που πιο πολύ προσομοιάζει σε όπλο παρά σε έναν συμβατικό κοριό.
Η αρχική αντίδραση της κυβέρνησης δια στόματος του τότε κυβερνητικού εκπροσώπου Γιάννη Οικονόμου ήταν αν μη τι άλλο χλιαρή. Υποβάθμισε το θέμα σε παρακολούθηση ιδιώτη από ιδιώτη, τη στιγμή που είχε αποδειχθεί ότι κάποιος χρησιμοποιούσε εντός συνόρων ένα παράνομο και πανάκριβο εργαλείο υποκλοπής επικοινωνιών και παραβίασης της ιδιωτικότητας. Επίσης υπήρχαν ισχυρές ενδείξεις πως το Predator δεν είχε χρησιμοποιηθεί μόνο κατά του Θανάση. Είχαμε δημοσιεύσει με τον Τάσο Τέλλογλου τα δεκάδες μολυσμένα site που είχαν φτιαχτεί για παγίδευση θυμάτων. Δεν έβγαζε νόημα κάποιος να έχει ρίξει τόση δουλειά και λεφτά για να ακούει μόνο έναν δημοσιογράφο.
Κανονικά δηλαδή η είδηση αυτή θα έπρεπε να πυροδοτήσει αστραπιαία αντανακλαστικά από πλευράς ελληνικών διωκτικών αρχών, να γίνουν εφοδοι στην εταιρεία, να βρουν τους πελάτες της (αν υποθέταμε ότι δεν είναι το ελληνικό κράτος), να βρουν ποιοι άλλοι υπήρξαν στόχοι κτλ. Αντ’ αυτού αρχίσαμε να βλέπουμε ότι στηνόταν ένα δίχτυ προστασίας γύρω από την Intellexa και τις συνεργαζόμενες με αυτήν εταιρείες και τα πρόσωπα που τις περιβάλλουν. Άφησαν κρίσιμο χρόνο να περάσει και να χαθούν ζωτικής σημασίας στοιχεία. Αρα, εν συντομία, όταν είδαμε τους χειρισμούς και τις μεθοδεύσεις της κυβέρνησης απέναντι στην υπόθεση των παράνομων παρακολουθήσεων, αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε ότι είχαμε να κάνουμε με κάτι πολύ μεγαλύτερο απ’ ότι μπορούσαμε αρχικά να φανταστούμε.
Το βιβλίο περιγράφει έναν μηχανισμό που προτιμά να λειτουργεί στο σκοτάδι. Ποια ήταν η μεγαλύτερη αντίσταση που συναντήσατε όταν προσπαθήσατε να ρίξετε φως σε αυτή την ιστορία;
Το βασικό εμπόδιο ήταν η απάθεια σημαντικής μερίδας του κόσμου. «Έλα μωρέ, όλους μας ακούνε, πώς κάνετε έτσι;», ή «Για να τους παρακολουθούσαν όλο και κάπου θα έχουν λερωμένη τη φωλιά τους». Χρειάστηκε πολύ προσπάθεια και χρόνος για να γίνει αντιληπτό ότι η παραβίαση του απορρήτου των επικοινωνιών και της προσωπικής ζωής ενός ανθρώπου ειδικά αν αυτός είναι κοντά στα κέντρα εξουσίας και λήψης αποφάσεων μπορεί να τον μετατρέψει σε εν δυνάμει εκβιαζόμενο και άρα να επηρεάσει τη ζωή όλων μας. Το Predator δεν ακούει απλώς τι λέμε στο τηλέφωνο, βλέπει τις φωτογραφίες που ανταλλάσουμε σε κάθε εφαρμογή, μπορεί να ανοίγει και να κλείνει μικρόφωνο και κάμερα του κινητού και να παρακολουθεί με εικόνα και ήχο έναν στόχο και όλο του το περιβάλλον (φιλικό, οικογενειακό, επαγγελματικό) σε πραγματικό χρόνο. Στις πιο προσωπικές και ευάλωτες στιγμές του.
Δεύτερο εμπόδιο φυσικά ήταν η στάση των ίδιων των θυμάτων του Predator. Η αρχική μας υποψία, ότι στόχος δεν ήταν μόνο ο Θανάσης Κουκάκης επιβεβαιώθηκε πλήρως σχεδόν 1,5 χρόνο μετά, όταν η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) ταυτοποίησε περισσότερους από 80 στόχους. Μέσα σε αυτούς είναι εν ενεργεία υπουργοί της κυβέρνησης και συγγενείς τους, ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, στελέχη της αντιπολίτευσης (Νίκος Ανδρουλάκης πρόεδρος ΠΑΣΟΚ, Χρήστος Σπίρτζης υπουργός επί ΣΥΡΙΖΑ), επιχειρηματίες, υψηλόβαθμα στελέχη των ενόπλων δυνάμεων, δημοσιογράφοι, εισαγγελικοί και δικαστικοί λειτουργοί και πολλοί άλλοι.
Όλοι αυτά τα πρόσωπα λοιπόν, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, δεν έκαναν απολύτως τίποτα. Για να πω όσο πιο απλά μπορώ: υπουργοί που λόγω χαρτοφυλακίου είχαν πρόσβαση από το κινητό τους σε απόρρητες πληροφορίες, υπουργοί των οποίων στιγμιότυπα από την προσωπική τους ζωή βρέθηκαν σε χέρια τρίτων, δεν έκαναν καν μήνυση κατά αγνώστων. Δεν απαίτησαν να ελεγχθούν τα κινητά τους από την αστυνομία π.χ. για να μάθουν αν μολύνθηκαν. Δεν κλήθηκαν, ούτε φυσικά πήγαν αυτοβούλως στις εισαγγελικές αρχές που ερεύνησαν την υπόθεση ώστε να καταθέσουν. Αντιθέτως και αυτοί, προσπάθησαν να υποβαθμίσουν το θέμα. Είδαμε λοιπόν πολλά θύματα να υποθάλπουν τους θύτες των παράνομων παρακολουθήσεων.
Πόσο δύσκολο είναι σήμερα να ασκηθεί ανεξάρτητη δημοσιογραφία στην Ελλάδα;
Δυστυχώς η ανεξαρτησία στα περισσότερα ελληνικά ΜΜΕ τελειώνει εκεί που ξεκινούν τα άλλα επιχειρηματικά συμφέροντα και πολιτικές συμπάθειες του ιδιοκτήτη τους. Είτε μιλάμε για πανελλαδικής εμβέλειας είτε για τοπικά μέσα. Ακόμη και σε πιο μικρές πόλεις από την Αθήνα συχνά τα μέσα δεν θέλουν να εκθέσουν δημάρχους, περιφερειάρχες ή επιχειρηματίες της περιοχής. Ακόμη ένας περιοριστικός παράγοντας της ανεξαρτησίας είναι τα διαφημιστικά έσοδα από τα οποία ζουν τα περισσότερα ΜΜΕ πλέον. Κανείς δεν θέλει να δυσαρεστήσει μία εταιρεία που δίνει λεφτά για διαφήμιση. Ωστόσο υπάρχει πλέον μία κρίσιμη μάζα ελληνικών ανεξάρτητων ΜΜΕ, όπως το inside story, τα οποία ακολουθούν ένα διαφορετικό οικονομικό μοντέλο και δεν στηρίζονται στη βαθιά τσέπη ενός επιχειρηματία ή στη διαφήμιση, αλλά στην οικονομική στήριξη από το αναγνωστικό τους κοινό.
Πιστεύετε ότι οι αποκαλύψεις αλλάζουν πραγματικά τους θεσμούς ή κυρίως τη δημόσια συζήτηση;
Τους θεσμούς τους αλλάζουν οι άνθρωποι που τους εκπροσωπούν. Είτε προς το καλύτερο, είτε προς το χειρότερο. Για παράδειγμα σε επίπεδο Αρείου Πάγου οι χειρισμοί διαδοχικών εισαγγελικών λειτουργών που επί της ουσίας έθαψαν την υπόθεση δεν θεωρώ ότι μας πήγε μπροστά ως κράτος δικαίου.
Τι μπορεί να πει ένα βιβλίο για μια υπόθεση που δεν χωρά σε ένα δημοσίευμα;
Ένα βιβλίο διαφέρει πολύ σε ύφος, έκταση και βάθος πληροφοριών. Όταν γράφω ένα ρεπορτάζ νιώθω ότι πρέπει να το παρουσιάσω σε δικαστήριο. Κατά τη συγγραφή αυτού του βιβλίου ένιωθα ότι περιγράφω κάποια πράγματα και καταστάσεις όπως θα τα έλεγα σε ένα φίλο. Επίσης το βιβλίο αυτό δεν είναι εστιάζει μόνο στο ρεπορτάζ για τις υποκλοπές. Είναι κάπως πιο βιωματικό σε αρκετά σημεία και αφορά συνολικά το πώς έχω δει με τα μάτια μου να γίνεται η δημοσιογραφία στην Ελλάδα τα τελευταία 20 χρόνια.
Υπάρχει σήμερα χώρος στην ελληνική αγορά για βιβλία πολιτικού και δημοσιογραφικού non-fiction;
Μπορεί να είμαστε μια μικρή αγορά, αλλά αν κρίνω από τη θερμή ανταπόκριση που συνήθως έχουν αυτά τα βιβλία αλλά και από το τι μ’ αρέσει εμένα να διαβάζω, πιστεύω που υπάρχει σίγουρα περισσότερος χώρος απ’ ότι καταλαμβάνουν ήδη τα ελληνικού ενδιαφέροντος non - fiction βιβλία.
Ποιες συζητήσεις θα θέλατε να ανοίξει αυτό το βιβλίο στο αναγνωστικό κοινό;
Η ελπίδα μου θα ήταν να γίνει αντιληπτό ότι πρέπει να προσπαθούμε για την εμπεριστατωμένη ενημέρωσή μας, να ενδιαφερόμαστε να καταλάβουμε το τι συμβαίνει γύρω μας. Έχει μεγάλη σημασία να μην είμαστε αδιάφοροι και απαθείς ή μονίμως οργισμένοι.
ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Η Ελίζα Τριανταφύλλου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980. Σπούδασε Οικονομική Επιστήμη στην ΑΣΟΕΕ και ξεκίνησε το 2004 να εργάζεται ως οικονομική συντάκτρια στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία. Από το 2016 συνεργάζεται με το inside story και οι δημοσιογραφικές της έρευνες εστιάζουν σε θέματα διαφάνειας και διαφθοράς, οικονομικές απάτες, και ζητήματα ιδιωτικότητας και προσωπικών δεδομένων. Από το 2022 και μέχρι σήμερα μαζί με τον Τάσο Τέλλογλου ερευνούν την υπόθεση των υποκλοπών στην Ελλάδα. Το 2023 διασυνοριακή έρευνά τους για τις υποκλοπές ήταν υποψήφια για το Ευρωπαϊκό Βραβείο Δημοσιογραφίας, ενώ το 2025 τιμήθηκε με το δημοσιογραφικό βραβείο Daphne Caruana Galizia για τη συμμετοχή της σε διεθνή δημοσιογραφική έρευνα για τον ρωσικό σκιώδη στόλο.
