Άλλη μια κυκλοφοριακή μελέτη εξαγγέλθηκε και κατά τις ανακοινώσεις άρχισε να εκπονείται. Ασφαλώς όλοι μας θα θέλαμε να προκύψει μια ολοκληρωμένη και εφαρμόσιμη μελέτη, κρατάμε μικρό καλάθι καθόσον οι προηγούμενες οδηγήθηκαν στο φοριαμό με τα… αζήτητα. Κανένας δεν μπήκε στον κόπο να εξηγήσει τους λόγους, άλλωστε η αυτοκριτική έχει εξαφανιστεί από το πολιτικό και ειδικότερα αυτοδιοικητικό λεξιλόγιο. Στη θέση της βρίσκεται πάντα μια δικαιολογία και την εποχή κατά την οποία η πολιτική υποκαθίσταται από την επικοινωνία, τις φωτογραφίες και τις αερολογίες. Κάτι το οποίο δεν αφορά μόνο στο Δήμο Καλαμάτας, αλλά αποτελεί εκτεταμένη πρακτική διοίκησης σε όλη την έκταση της αυτοδιοίκησης.
Να δούμε λίγο την ιστορία: Το πρόβλημα της στάθμευσης είχε ήδη επισημανθεί πριν από 55 χρόνια στη «μελέτη Αραβαντινού» που συντάχθηκε από το Σπουδαστήριο Πολεοδομίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Ηταν μια εποχή που οι καλαματιανοί περπατούσαν με τα πόδια για να κάνουν τις δουλειές τους, τα ποδήλατα ήταν βασικό μέσο μεταφοράς, το αστικό λεωφορείο κάλυπτε με σχετική επάρκεια την ανάγκη μεγαλύτερων μετακινήσεων, για τα βαλάντια που το άντεχαν υπήρχα και οι «κούρσες». Από την ενδοχώρα το τρένο και το λεωφορείο οδηγούσαν τους επισκέπτες στην «καρδιά» της πόλης. Η μετακίνηση με ιδιωτικά αυτοκίνητα ήταν ελάχιστη κάτι το οποίο αποτυπώνεται και στη μνήμη και στις… φωτογραφίες της εποχής.
Παρά την εικόνα αυτή, εκείνη η μελέτη για τη στάθμευση έκανε την πρόβλεψη για την ανάγκη 23.800 θέσεων στάθμευσης μελλοντικά και σημείωνε: “Η στάθμευσις οχημάτων εις τας περιοχάς κατοικίας αντιμετωπίζεται εις την παρούσαν μελέτην τόσον διά των καταλλήλων συντελεστών δομήσεως, όσο και διά της μορφής του δικτύου. Οι όροι δομήσεως δίδουν την δυνατότητα σταθμεύσεως εντός κοινοχρήστων ιδιωτικών χώρων, ιδιαιτέρως εις περιοχάς ηυξημένης πυκνότητας ενώ η διαμόρφωσις των τοπικών δρόμων επιτρέπει την στάθμευσιν εις ειδικάς λωρίδας επ’ αυτών. Ιδιαίτεραι δυσχέρειαι αναμένεται ότι θα παρουσιασθούν μελλοντικώς εις την περιοχήν του σημερινού κέντρου, όπου οι χώροι κυκλοφορίας οχημάτων είναι ήδη ανεπαρκείς. Διά τον λόγον τούτον θα πρέπει εις τας νέας περιοχάς αναπτύξεως, αι οποία γειτνιάζουν προς το παλαιόν κέντρον, να ληφθή πρόνοια ώστε οι νέοι χώροι σταθμεύσεως να καλύπτουν και μέρος των αναγκών τούτου. Και εις την περίπτωσιν του κέντρου μέρος των υπολογισθεισών αναγκών θα πρέπει να καλυφθή από ιδιωτικούς χώρους ως ιδιωτικά γκαράζ, κεντρικάς αυλάς τετραγώνων, υπόγεια κτηρίων κλπ. αναλόγως προς τας αντιστοίχους δυνατότητας τόσον των ιδιωτικών, όσον και των δημοσίων χώρων”.
«Σοφή» η πρόβλεψη, θεωρητική η προσέγγιση, οι γενικές αρχές όμως ουδέποτε έγιναν σχέδιο παρότι δίνονταν διαρκείς υποσχέσεις χρηματοδότησης των σχετικών μελετών. Ετσι οι πολυκατοικίες άρχισαν να ορθώνονται χωρίς καμία πρόβλεψη για θέσεις στάθμευσης, οι ιδιοκτήτες πλήρωναν «εισφορά εξαγοράς θέσεων στάθμευσης». Που υποτίθεται ότι τα έσοδα από αυτή θα χρησιμοποιούνται από το κράτος και τους δήμους για την εξασφάλιση αυτών των θέσεων. Ένα απίστευτο παραμύθι, τα (όποια) χρήματα έπεφταν στο «πηγάδι» των εσόδων και χρηματοδοτούσαν άλλες παρεμβάσεις. Αργότερα ανακαλύφθηκαν οι πιλοτές. Αρχιτεκτονικό στοιχείο από το μοντέρνο κίνημα τα προπολεμικά χρόνια, συνδέθηκαν με τις υποχρεωτικές θέσεις στάθμευσης στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Άλλες έγιναν διαμερίσματα, άλλες σχεδιάστηκαν ώστε να… κλείνουν το δρόμο και να αφαιρούν από εκεί… θέσεις στάθμευσης, καθιερώθηκε νομικά η λογική «μια είσοδος, μια έξοδος» αλλά η αρχική αυστηρότητα έγινε σταδιακά χαλαρότητα.
Τα ιδιωτικά αυτοκίνητα άρχισαν να πολλαπλασιάζονται και το πρόβλημα να γίνεται ακόμη ευκρινέστερο, αλλά ούτε το νέο σχέδιο πόλης αντιμετώπισε ολοκληρωμένα την υπόθεση εξασφάλισης χώρων στάθμευσης. Δεν γνωρίζω αν αυτό αποτελούσε ζήτημα αντίληψης ή υποτίμησης του προβλήματος ή υψηλών προσδοκιών από λύσεις όπως το σκέπασμα του Νέδοντα. Η ουσία είναι ότι δεν περιλήφθηκε στην όλη προβληματική, δεν απασχόλησε το δημοτικό συμβούλιο και φθάσαμε τη δεκαετία του 1990: Στην «έκρηξη» της χρήσης του ιδιωτικού αυτοκινήτου και την απαξίωση της δημόσιας συγκοινωνίας είτε αυτό ήταν το τρένο, είτε το αστικό μέσα στην πόλη και το υπεραστικό από (και προς) την ενδοχώρα. Τα πόδια… εγκαταλείφθηκαν, το ποδήλατο χωρίς δικές του ζώνες έγινε επικίνδυνο και… μπανάλ, το τρένο κατέβασε ρολά, τα λεωφορεία έχασαν σημαντικό μέρος της επιβατικής κίνησης (και το δημογραφικό έκανε ακόμη πιο δύσκολα τα πράγματα).
Ετσι κυκλοφοριακό και συγκοινωνιακό άρχισαν να λογίζονται σοβαρά προβλήματα της πόλης, αμέτρητες φορές έχω βάλει τίτλο σε ρεπορτάζ «προτεραιότητα το κυκλοφοριακό» με βάση τις δηλώσεις αρχόντων και ανθυπαρχόντων, αλλά κάθε φορά τα πράγματα στρέφονταν γύρω από τον άξονά τους και βρισκόμαστε πάντα στο ίδιο σημείο με διαρκή επιδείνωση. Η λύση της εκτεταμένης κάλυψης του Νέδοντα για την εξασφάλιση θέσεων στάθμευσης απορρίφθηκε από την Ευρωπαϊκή Ενωση με την εφαρμογή νεότερων κανονισμών για τα υδατορέματα. Η λύση του υπόγειου πάρκινγκ κάτω από την πλατεία απορρίφθηκε γιατί προτεραιότητα είχε η αντικατάσταση των μαρμάρων της πλατείας από κινέζικες πλάκες. Η εναλλακτική λύση των θέσεων στάθμευσης εκτός πόλης και μεταφοράς στο εσωτερικό της με ευρύ δίκτυο αστικών συγκοινωνιών ουδέποτε εξετάστηκε σοβαρά.
Και καθώς ο χρόνος τρέχει και η ζωή αλλάζει η οικονομία της πόλης μεταβάλλεται ριζικά, γίνεται μια απέραντη «διασκεδαστούπολη» και «προορισμός» με τη βοήθεια της «βραχυχρόνιας μίσθωσης». Εκατοντάδες διαμερίσματα εντάσσονται στις σχετικές πλατφόρμες, δημιουργείται ένα κατασκευαστικό ρεύμα που καταπίνει ανελέητα κάθε οικόπεδο που μπορεί να χτιστεί και κανένας δεν είναι πρόθυμος να νοικιάσει στο δήμο ούτε το πιο μικρό οικόπεδο. Ορισμένοι μάλιστα το κάνουν ιδιωτικό πάρκινγκ που τους δίνει σίγουρα και καλά έσοδα. Παράλληλα «τρέχει» η υπόθεση των (προβληματικών) αναπλάσεων χωρίς να υπάρχουν ούτε κυκλοφοριακή μελέτη, ούτε νέες θέσεις στάθμευσης, η οποία στερεί εκατοντάδες θέσεις στάθμευσης. Υπάρχουν στιγμές που κοντεύει να γεμίσει με αυτοκίνητα ακόμη και ο χώρος της λαϊκής αγοράς στα βόρεια του συγκροτήματος της Κεντρικής Αγοράς. Η πόλη γίνεται απόλυτα συμπαγής, το κέντρο της είναι απλησίαστο τις ώρες αιχμής, είναι προτιμότερο να το κόψεις με τα πόδια σταθμεύοντας πολύ μακριά αντί να σπαταλάς χρόνο, καύσιμο και χρήμα για να… πλησιάσεις στον προορισμό.
Και ο «προορισμός» είναι μια εξαιρετικά σημαντική παράμετρος με κοινωνικές διαστάσεις. Προορισμός δεν είναι μόνο ο καφές και τα εμπορικά καταστήματα. Είναι τα ιατρεία, τα διαγνωστικά κέντρα και εργαστήρια, τα δικηγορικά γραφεία, τα συμβολαιογραφεία, οι ασφαλιστικές εταιρείες, τα (κάθε είδους) φροντιστήρια και πλείστες όσες υπηρεσίες και καταστήματα εξυπηρετούν και επισκέπτες και χιλιάδες κατοίκους της περιοχής. Δυστυχώς αυτός ο «υδροκεφαλισμός» είναι αδύνατον πλέον να «αποκεντρωθεί» το κέντρο, τα προβλήματά κυκλοφορίας και πρόσβασης θα διευρύνονται όλο και περισσότερο. Και ας μην γελιόμαστε: Το παρκάρισμα πάνω στις γέφυρες, μέσα στο χώρο του σιδηροδρομικού σταθμού, σε διπλή ζώνη σε κεντρικούς δρόμους που δεν έχει βάλει ακόμη χέρι η ελεγχόμενη στάθμευση, μόνο «ευρωπαϊκή πόλη» (όπως υπερηφανεύονται οι άρχοντες) δεν χαρακτηρίζει. Και τα φαινόμενα αυτά με τη «χαλαρότητα» αντιμετώπισης σε αντίθεση με το κυνηγητό στην «ελεγχόμενη» και σε ορισμένα σημεία της πόλης, αποτελούν μέρος μια ψηφοθηρικής λογικής που αποδιοργανώνει την πόλη. Μια ψηφοθηρική και εισπρακτική λογική που απλώνεται σε όλη την πόλη, όπου η δημοτική αστυνομία λειτουργεί ως εργαλείο πολιτικής και μικροπολιτικής της δημοτικής αρχής και εκείνων που «εντέλλονται».
Η κατάσταση επιδεινώνεται ραγδαία. Οι μόνοι που δεν το βλέπουν είναι οι άρχοντες. Οι οποίοι πετάνε το μπαλάκι στους μελετητές σε ένα παιχνίδι που δεν οδηγεί πουθενά. Καμία μελέτη δεν είναι ουδέτερη, προϋποθέτει πολιτικές κατευθύνσεις που θα πρέπει να προσδιορίζονται από το δημοτικό συμβούλιο. Και για να μην παρεξηγηθεί η θέση θα θέσω ορισμένα θέματα «δημοτικής πολιτικής»: Μέχρι ποιο σημείο η δημοτική αρχή θεωρεί ότι μπορεί να εφαρμοστεί ελεγχόμενη στάθμευση; Είναι στις προθέσεις της η αγορά (ή ενοικίαση χώρων) έξω από την πόλη για τη δημιουργία μεγάλων χώρων στάθμευσης; Σκοπεύει σε υπόγεια πάρκινγκ σε μεγάλους χώρους όπως η κεντρική πλατεία και η πλατεία διοικητηρίου; Εχει κατεύθυνση για τις αστικές συγκοινωνίες (και όχι μόνο το λεωφορείο) στην πόλη; Εχει σχέδιο ποδηλατοδρόμων και ασφαλούς χρήσης του μέσου ώστε να καλύπτεται όλη η έκταση της πόλης; Εχει σκοπό να διανοίξει και να ενώσει τους περιμετρικούς δρόμους του σχεδίου πόλης; Κάθε απάντηση θέτει άλλα δεδομένα και περιορισμούς στην κατεύθυνση της μελέτης. Διαφορετικά και αυτή θα πάρει τη θέση της δίπλα στις προηγούμενες και η στάθμευση θα γίνεται ανέκδοτο.
Όπως ανέκδοτο είναι η περιπέτεια φίλου ο οποίος νοικιάζει διαμέρισμα σε «δύσκολο» σημείο του κέντρου της πόλης, με τη μέθοδο της «βραχυχρόνιας μίσθωσης». Εχει νοικιάσει και έναν μικρό χώρο ακριβώς δίπλα για να σταθμεύουν τα αυτοκίνητα οι πελάτες του έχοντας τοποθετήσει και σχετικά πινακίδα για την ιδιωτικότητα του χώρου στην κλειστή (αλλά όχι κλειδωμένη) πόρτα. Εχει συνεννοηθεί για το κλειδί, οι άνθρωποι έχουν έρθει πάλι και γνωρίζουν τους χώρους. Ησυχος λοιπόν ότι δεν θα υπάρχει κανένα πρόβλημα έχει γυρίσει στη δουλειά του και «καίγεται» από την κίνηση. Χτυπάει το τηλέφωνο και οι πελάτες με δύο αυτοκίνητα που δεν μπορούν να τα παρκάρουν πουθενά, τον ενημερώνουν ότι στο πάρκινγκ είναι σταθμευμένα δύο άλλα αυτοκίνητα. Παίρνει τηλέφωνα σε περίοικους μήπως κάποιος γνώριζε κάτι, απόλυτο σκοτάδι και έχει νυχτώσει για τα καλά. Κινητοποιείται προς την κατεύθυνση της αστυνομίας και πηγαίνει στο σημείο που είναι το σπίτι. Βρίσκει παρκαρισμένα τα αυτοκίνητα των πελατών οι οποίοι τον ενημερώνουν ότι πήραν την αστυνομία, οι αστυνομικοί εντόπισαν τους ιδιοκτήτες που εισέβαλαν στο ιδιωτικό πάρκινγκ και αυτοί έσπευσαν να πάρουν τα αυτοκίνητα λέγοντας ότι… έτσι τους είπαν από το ξενοδοχείο που έμεναν. Βεβαίως ξενοδοχείο δεν υπάρχει στην περιοχή, υπάρχει όμως η λογική μπουκάρουμε και παρκάρουμε όπου βρούμε….
Φυσικά και το κυκλοφοριακό δεν είναι μόνο πρόβλημα του κέντρου αλλά και της παραλιακής ζώνης και των συνοικιών. Το κείμενο επικεντρώνεται στο κέντρο γιατί εκ των πραγμάτων εκεί είναι ο πυρήνας του προβλήματος και από εκεί θα πρέπει να ξεκινήσει η αντιμετώπιση.
[Στη φωτογραφία το αστικό στη λαϊκή αγορά σε ένα αποτυχημένο πείραμα μετακίνησης – δωρεάν μάλιστα – από απομακρυσμένο σημείο με χώρος στάθμευσης, προς την πόλη. Αναζητήθηκαν άραγε τα αίτια και έγινε η εξαγωγή των απαραίτητων συμπερασμάτων;].
