Ο Καναβός πέθανε. Το αφήγημα όμως ζει και βασιλεύει. Υπάρχουν στιγμές που η ζωή γράφει μόνη της τον επίλογο μιας εποχής. Και υπάρχουν άνθρωποι που, χωρίς να το ξέρουν, αφήνουν πίσω τους μια ατάκα που γίνεται πιο επίκαιρη μετά τον θάνατό τους.

Ο Νίκος Καλογερόπουλος ήταν ένας από αυτούς. «Την αλήθεια ρε….την αλήθεια!»
Κι ύστερα: «Σκοτώσανε τον Καναβό!»
Στο «Μάθε παιδί μου γράμματα» του Θόδωρου Μαραγκού, ο Καλογερόπουλος δεν έπαιζε απλώς έναν ρόλο. Έπαιζε την Ελλάδα που ασφυκτιά ανάμεσα στην επίσημη εκδοχή και στην πραγματικότητα.

Και σήμερα, 45 χρόνια μετά, μπορούμε να πούμε ότι το μάθημα…δεν το περάσαμε.

Ο Καναβός μπορεί να πέθανε. Το κυβερνητικό αφήγημα όμως είναι αθάνατο. Απλώς αποκτήσαμε PowerPoint, ανανεώσεις, αναβαθμίσεις, backup και…εκπρόσωπο.
Τον Παύλο Μαρινάκη.
Ο άνθρωπος που έχει αναλάβει να μετατρέπει την πολιτική πραγματικότητα σε τηλεοπτικό υπότιτλο.
Τέμπη; «Να αφήσουμε τη Δικαιοσύνη να κάνει τη δουλειά της».
Υποκλοπές; «Δεν σχολιάζουμε δημοσιεύματα».
ΟΠΕΚΕΠΕ; «Διαχρονικές παθογένειες».
Ακρίβεια; «Μέτρα στήριξης».

Και αν αύριο πέσει ο ουρανός; Θα φταίει η κλιματική αλλαγή, οι προηγούμενοι και πιθανότατα η αντιπολίτευση που δεν έφερε ομπρέλα.

Αυτό δεν είναι πολιτική επικοινωνία. Είναι αλχημεία. Παίρνεις μια κρίση, βάζεις μέσα τρεις παθογένειες, δύο προηγούμενες κυβερνήσεις, μια δόση «θεσμών», λίγο «δεν θα προδικάσουμε» και στο τέλος σερβίρεις:
«Η κυβέρνηση έχει πλήρη εικόνα και αντιμετωπίζει το ζήτημα».
Η τέχνη του να απαντάς χωρίς να απαντάς. Και εδώ χρειάζεται ταλέντο. Για παράδειγμα, στα Τέμπη η κυβέρνηση επιμένει στην ανάγκη να αφεθεί η Δικαιοσύνη να κάνει τη δουλειά της. Αλλά υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια που χωράει ολόκληρη σε μια λέξη: Πο-λι-τι- κή.

Η Δικαιοσύνη θα κρίνει ποινικές ευθύνες. Η πολιτική εξουσία όμως κρίνεται από τους πολίτες. Δεν χρειάζεται εισαγγελέας για να καταλάβει κανείς ότι όταν ένα κράτος αποτυγχάνει, κάποιος πολιτικά ευθύνεται. Όταν η πολιτική ευθύνη παραπέμπεται διαρκώς στη Δικαιοσύνη, στο τέλος η μόνη πολιτική πράξη που απομένει στον πολίτη είναι να περιμένει. Και ο Έλληνας περιμένει:
Περιμένει να μάθει. Περιμένει να φθηνύνουν τα βασικά αγαθά. Περιμένει να λειτουργήσει το κράτος. Περιμένει απαντήσεις.

Και κάπου ανάμεσα στην αναμονή και στην επόμενη ενημέρωση, εμφανίζεται ο εκπρόσωπος. Με φρέσκια δήλωση. Η κυβέρνηση έχει καταφέρει κάτι μοναδικό· να στρεβλώνει το νόημα των λέξεων:

Η ακρίβεια δεν είναι ακρίβεια. Είναι «εισαγόμενος πληθωρισμός».
Το σκάνδαλο δεν είναι σκάνδαλο. Είναι «ζήτημα προς διερεύνηση».
Η ευθύνη δεν είναι ευθύνη. Είναι «διαχρονική παθογένεια».
Η αποκάλυψη δεν είναι αποκάλυψη. Είναι «δημοσίευμα».
Η κριτική δεν είναι κριτική. Είναι «τοξικότητα».
Η διαμαρτυρία δεν είναι αγανάκτηση. Είναι «εργαλειοποίηση».

Με τέτοιο λεξικό, μέχρι και η χρεοκοπία μπορεί να παρουσιαστεί ως «μεταβατική δημοσιονομική προσαρμογή». Αν η πραγματικότητα δεν συμφωνεί με την ανακοίνωση, αλλάζουμε την πραγματικότητα. Αν συνεχίζει και επιμένει, αλλάζουμε την ανακοίνωση.
ΟΠΕΚΕΠΕ; Διαχρονική παθογένεια. Υποδομές; Διαχρονική παθογένεια. Δημόσιο; Διαχρονική παθογένεια. Και αν αύριο βρούμε τρύπα στην Ακρόπολη; Διαχρονική παθογένεια από τον Περικλή.

Μόνο που η «διαχρονικότητα» δεν είναι αποδεικτικό αθωότητας. Είναι ακριβώς το αντίθετο: Αν ένα πρόβλημα είναι διαχρονικό και εσύ κυβερνάς επί χρόνια, κάποια στιγμή η λέξη «διαχρονικό» σημαίνει «δικό μας».
Και μετά ήρθαν οι υποκλοπές. Δεν χρειάζεται να πεις «δεν συνέβη». Αρκεί να πεις: «Δεν σχολιάζουμε». Μια απέραντη γκρίζα ζώνη, όπου η απάντηση δεν διαψεύδει και η διάψευση δεν απαντά.

Αλλά ας επιστρέψουμε στον Νίκο Καλογερόπουλο. Έπαιξε ανθρώπους με χώμα στα παπούτσια, με θυμό, με αδυναμίες, με τσακισμένα όνειρα. Και γι’ αυτό μας έμεινε. Γιατί η Ελλάδα δεν θυμάται εκείνον που μίλησε ωραία. Θυμάται εκείνον που είπε αυτό που οι άλλοι φοβόντουσαν να πουν.

Ο Καλογερόπουλος έφυγε και μαζί του φεύγει ένας από τους τελευταίους εκπροσώπους μιας γενιάς καλλιτεχνών που δεν φοβόταν να λερώσει τα χέρια της με την πραγματικότητα. Μας άφησε εκείνη την παλιά, σχεδόν ξεχασμένη απαίτηση: Να μη μας περνάνε για ηλίθιους. Κι αυτό, σήμερα, ίσως είναι το πιο επαναστατικό πράγμα που μπορεί να κάνει ένας πολίτης.
Να ακούει. Να ψάχνει. Να συγκρίνει. Και να λέει: «Μισό λεπτό. Εγώ άλλο θυμάμαι».
Γιατί ο πολίτης έχει κάτι πολύ πιο επικίνδυνο: Μνήμη. Και η μνήμη δεν υπακούει σε briefing. Δεν παίρνει γραμμή. Δεν έχει autocue. Δεν χρειάζεται non paper.

Και όταν ξυπνήσει, μπορεί να φωνάζει και να απαιτεί:

«Την αλήθεια ρε…την αλήθεια!»

Γιατί τελικά το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι ότι η εξουσία έχει αφήγημα. Το πρόβλημα είναι όταν το αφήγημα ζητά να γίνει πραγματικότητα. Και τότε υπάρχει μόνο μία απάντηση:

«Την αλήθεια ρε…..την αλήθεια!»

Γιατί μπορείς να κρύψεις ένα σκάνδαλο πίσω από μια επιτροπή. Μπορείς να κρύψεις μια ευθύνη πίσω από μια παθογένεια. Μπορείς να κρύψεις μια αποτυχία πίσω από μια ανακοίνωση. Μπορείς ακόμη και να κρύψεις έναν Καναβό από την πλάκα. Αλλά δεν μπορείς να κρύψεις για πάντα την πραγματικότητα από έναν ολόκληρο λαό.

Αυτή που, όταν έρθει η ώρα, δεν ρωτάει ποιος ήταν ο εκπρόσωπος. Ρωτάει ποιος είχε την ευθύνη.

Στο κάτω κάτω της γραφής

“Όταν η αλήθεια δεν είναι ελεύθερη, η ελευθερία δεν είναι αληθινή”.
Ζακ Πρεβέρ, Γάλλος συγγραφέας