Όπως συμβαίνει συχνά, η ερμηνεία του φαινομένου αποκτά μια συνωμοσιολογική διάσταση. Ακούγεται ευρέως η θεωρία ότι υπάρχει ένα σκοτεινό, οργανωμένο σχέδιο να εγκαταλειφθούν τα χωριά, ώστε να περάσουν «μπιρ παρά» στα χέρια αγνώστων. Φυσικά, κανείς δεν ονομάζει ούτε τους εμπνευστές αυτού του σχεδίου ούτε τους μελλοντικούς αγοραστές. Δεν περνάει από το μυαλό κανενός ότι το πρόβλημα δεν είναι ούτε μόνο μεσσηνιακό, ούτε μόνο πελοποννησιακό, ούτε καν αποκλειστικά ελληνικό.Αν έκαναν τον κόπο για μια σύντομη έρευνα στο διαδίκτυο, θα διαπίστωναν ότι ολόκληρη η Ευρωπαϊκή Μεσόγειος πάσχει από ένα νέο, ισχυρό κύμα αστυφιλίας.
Η κύρια όμως αιτία βρίσκεται στις νέες συνθήκες παραγωγής του πρωτογενή τομέα. Η ραγδαία εκμηχάνιση της γεωργίας και της κτηνοτροφίας επιτρέπει πλέον όλο και μεγαλύτερους όγκους παραγωγής με όλο και λιγότερα εργατικά χέρια. Η τεχνολογική εξέλιξη καθιστά την παραδοσιακή αγροτική εργασία λιγότερο απαραίτητη για την επιβίωση των οικισμών, οδηγώντας αναπόφευκτα στην πληθυσμιακή συρρίκνωση.
Τα επίσημα στοιχεία από τις γειτονικές χώρες αποδεικνύουν το μέγεθος του φαινομένου: Ιταλία: Περίπου 10 εκατομμύρια κατοικίες παραμένουν κενές, αριθμός που αγγίζει το 30% του συνολικού κτιριακού αποθέματος. Στους ορεινούς και περιφερειακούς δήμους, το ποσοστό των άδειων σπιτιών ξεπερνά το 50%, ενώ καταγράφονται περισσότεροι από 2.500 οικισμοί υπό εξαφάνιση. Ισπανία: Η λεγόμενη «Άδεια Ισπανία» (España Vacía) αριθμεί 3,8 εκατομμύρια κενά σπίτια, με το 45% να βρίσκεται σε μικρούς επαρχιακούς δήμους. Περισσότερα από 3.000 χωριά θεωρούνται πλέον εντελώς εγκαταλελειμμένα. Πορτογαλία: Πάνω από 720.000 σπίτια παραμένουν άδεια, ενώ στην αγροτική ενδοχώρα τα ποσοστά εγκατάλειψης ξεπερνούν το 30%. Γαλλία: Στον γαλλικό Νότο, αν και η τουριστική ανάπτυξη συγκρατεί ορισμένες περιοχές, στους ορεινούς όγκους τα ποσοστά των μη κατοικημένων σπιτιών φτάνουν έως και το 25%. Η εγκατάλειψη των χωριών μας είναι το αποτέλεσμα βαθιών οικονομικών και παραγωγικών μετασχηματισμών. Η κατανόηση αυτών των παγκόσμιων τάσεων είναι το πρώτο βήμα για ουσιαστικό διάλογο, μακριά από εύκολες θεωρίες συνωμοσίας.
