Αυτή τη φορά, η αφήγηση δεν περιορίζεται μόνο σε στιγμές μαθητικής καθημερινότητας, αλλά μετατρέπεται σε προσωπική μαρτυρία και συλλογικό αποχαιρετισμό στον αδικοχαμένο συμμαθητή του, Κώστα Τομαρά. Το χρονογράφημα μάς μεταφέρει στο σχολικό έτος 1974-75, την τελευταία χρονιά του παλιού Εξαταξίου Γυμνασίου, όταν η ΣΤ΄ Κλασικού, λίγο πριν ανοίξει τα φτερά της για τη ζωή, βρέθηκε αντιμέτωπη με τις απαιτήσεις της εποχής, τα όνειρα της νεότητας και τις πρώτες συλλογικές διεκδικήσεις. Μέσα σε εκείνο το κλίμα, ξεχωρίζει η μορφή του Κώστα Τομαρά, ενός ευαίσθητου μαθητή, ποιητή και μετέπειτα επαγγελματία, που έμεινε στη μνήμη των συμμαθητών του ως πρόσωπο ήθους και αλληλεγγύης.
Πρόκειται για μια ανθρώπινη ιστορία σχολικών χρόνων, που σήμερα αποκτά βαρύτερο νόημα: από ανάμνηση εφηβείας γίνεται φόρος τιμής σε έναν άνθρωπο που έφυγε άδικα, αλλά άφησε πίσω του ανεξίτηλο αποτύπωμα στη γενιά του.
ΑΝΑΜΝΉΣΕΙΣ ΔΑΣΚΆΛΩΝ - ΜΑΘΗΤΙΚΆ ΚΑΤΟΡΘΏΜΑΤΑ
Ε ) Ο Φυσικός Καθηγητής Νικόλαος Αναστασιάδης και ο “αντάρτης” Κωνσταντίνος Διονυσίου Τομαράς
"Σωτήριον" σχολικό έτος 1974 -75 πλέον ! Έκτη (ΣΤ') τάξη πια - η τελευταία στο "παλιό" Εξατάξιο Γυμνάσιο - κι όλοι οι μαθητές και οι μαθήτριες (πενήντα (50) στο "Πρακτικό" τμήμα και τριάντα δύο (32) στο αντίστοιχο "Κλασικό" εκείνη η "φουρνιά" !) είχαμε βάλει τα "δυνατά" μας, ώστε, στη διάρκεια αυτής τής χρονιάς, να παρουσιάσουμε "τον καλύτερο εαυτό μας", τις πιο "ανεβασμένες" επιδόσεις μας, μια που μετά τις εξαμηνιαίες εξετάσεις τού Ιουνίου (1975) θα εγκαταλείπαμε το Γυμνάσιο - "απολυόμενοι" ! - και θ' αποφοιτούσαμε, "ανοίγοντας πανιά" για όπου ο καθένας μας επιθυμούσε στη ζωή του να "σαλπάρει" ! ("Παραφουσκωμένοι" φυσικά άπαντες στα μυαλά μας, με μεγαλεπήβολα σχέδια κι "όνειρα τρελά" και "με μόνη βάρκα την ελπίδα" ! ) Η ΣΤ ' Τάξη Κλασικής κατεύθυνσης είχε στεγαστεί στην πρώτη - πρώτη βορεινή αίθουσα τού ανατολικού διαδρόμου (τής τέως "Σχολής Παπαφλέσσα", παλιάς "Σχολής Εργοδηγών", Κρήτης και Φαρών γωνία), δηλαδή σε μια από τις αίθουσες που τα προς βορράν παράθυρά τους "έβλεπαν" στο περίκλειστο, εσωτερικό προαύλιο τού Σχολείου, απ' όπου, και με θεόκλειστα ακόμη τζαμόφυλλα, ακούγονταν τόσο η "βαβούρα" από τις ώρες τής γυμναστικής, με τα σφυρίγματα και τα "προστάγματα", όσο και οι φωνές κι οι "αλαλαγμοί" των άλλων τάξεων, όταν αυτές "απολάμβαναν" εκεί τις κενές ώρες τους "χατζαβατώντας" αλλοπρόσαλλοι για εκτόνωση και "χαβαλέ"! Όσοι εκ των μαθητών τού Κλασικού φιλοδοξούσαμε τότε (ή οι "κλίσεις" αλλά κι οι επιδόσεις μας στ' αντίστοιχα μαθήματα μάς το επέτρεπαν !) ν' ακολουθήσουμε "Θεωρητικές Σπουδές" (ή "Ανθρωπιστικές", όπως αυτές αποκαλούνταν την εποχή εκείνη), ήτοι Νομική, Φιλολογία, Παιδαγωγικές κλπ., είχαμε "φορτσάρει", μελετώντας - παράλληλα προς τα δώδεκα (12) μαθήματα τής τάξης μας, στα οποία θα εξεταζόμασταν στο τέλος τής χρονιάς για το "Απολυτήριο" τού Γυμνασίου -, και άλλα βιβλία, "εξωσχολικά" (τα λεγόμενα "φροντιστηριακά"), προκειμένου στα εξεταστέα για το Πανεπιστήμιο μαθήματα (Αρχαία Ελληνικά, Ιστορία, Λατινικά και Έκθεση) να προετοιμαζόμαστε με τη μέγιστη δυνατή επάρκεια !
Είχαμε εμπνευστεί, βλέπετε, όντας "Κλασικοί", - για να μην ομολογήσω κιόλας πως τις είχαμε κι ως "προμετωπίδες" μας ! -, από τις γνωστές ρήσεις, αφενός τού Λατίνου Ορατίου, "nil sine magno vita labore dedit mortalibus" ("τίποτα δεν έδωσε στους θνητούς η ζωή χωρίς μεγάλο μόχθο" !), αλλά κι από την παρεμφερή, αφετέρου, τού Ποπλιλίου Σύρου, "solet sequi laus, cum viam fecit labor" ("τον δρόμο που χάραξε ο μόχθος, συνήθως τον διαβαίνει έπειτα η επιβράβευση" !) [Ας μού επιτραπεί να επισημάνω - για τους νεότερους που δεν έχουν γνωρίσει το "παλιό" καθεστώς των "εισαγωγικών" εξετάσεων για τα ΑΕΙ - ότι οι απόφοιτοι τού Εξαταξίου δεν εισαγόμασταν στα Πανεπιστήμια με βάση τις επιδόσεις μας σε "ομάδα μαθημάτων" στις λεγόμενες "Πανελλαδικές", όπως συμβαίνει τώρα στη Γ ' Λυκείου, αλλά υποβαλλόμασταν σε δεύτερες (γραπτές) εξετάσεις ("εισαγωγικές" αποκαλούνταν τότε (!), ενώ οι άλλες τού Ιουνίου για την ΣΤ ' τάξη ήταν οι λεγόμενες "απολυτήριες"), στο τέλος Σεπτεμβρίου τής ίδιας χρονιάς που αποφοιτούσαμε ! Έτσι, είχαμε μεν ολόκληρο το καλοκαίρι στη διάθεσή μας, προκειμένου να μεθοδεύσουμε την μελέτη και την προετοιμασία μας, μ' εξεταστέα ύλη φυσικά καθοριζόμενη από το Υπουργείο Παιδείας (όπως γίνεται και τώρα !), πλην όμως - κι εδώ κρύβεται η μεγάλη διαφορά ! - στο σύνολο τής ύλης και των τριών τελευταίων τάξεων τού Εξαταξίου Γυμνασίου στ' αντίστοιχα εξεταστέα μαθήματα (κι όχι μόνο στην ύλη τής τελευταίας χρονιάς!) Για να γίνει αυτό σαφέστερο : Η ύλη, π.χ. για τα Μαθηματικά στους "Πρακτικούς" ήταν ουσιαστικά όλη η ύλη των Μαθηματικών τού τότε 6τάξιου Γυμνασίου (!) (η "Άλγεβρα" δηλαδή ολόκληρη, επίσης σύμπασα η "Γεωμετρία" - "Επίπεδομετρία" και "Στερεομετρία" μαζί ! - καθώς κι όλη η "Τριγωνομετρία" (!), ενώ το ίδιο ακριβώς ίσχυε και για τη "Φυσική" και τη "Χημεία" ! (Μ' άλλα λόγια, ολόκληρη η "Φυσική" : "Μηχανική - Θερμότης - Κυματική - Ακουστική - Οπτική - Μαγνητισμός - Ηλεκτρισμός - Ατομική και Πυρηνική Φυσική", και από "Χημεία", επίσης όλη η ύλη τής "Ανόργανης" και τής "Οργανικής" μαζί !) ]
Θυμάμαι μάλιστα χαρακτηριστικά ότι, για το "άγνωστο" αρχαίο κείμενο - γιατί σε τέτοιο αποκλειστικά θα επικεντρωνόταν η εξέταση "ημών των Κλασικών" (για τα ΑΕΙ), κι όχι και σε "γνωστό", διδαγμένο δηλαδή αρχαίο (!) -, μελετούσαμε ανάμεσα στ' άλλα, από το εξωσχολικό σύγγραμμα τού Φιλόλογου Γυμνασιάρχη Γεωργίου Παπανδρεόπουλου "270 Αρχαία Ελληνικά Κείμενα", ένα εξαιρετικό βοήθημα για υποψήφιους φοιτητές, μεθοδικότατο και άκρως συστηματικό, όπου έκαστο αρχαίο "θέμα" είχε μ' εξαιρετική επιμέλεια διαλεχτεί, έτσι ώστε να παρουσιάζει πληθώρα συντακτικών φαινομένων, ίδιας όμως κατηγορίας (!), για πλήρη εμπέδωση κι εξάσκηση ! (Ένα κείμενο π.χ. ήταν αφιερωμένο στις "ειδικές προτάσεις" ως αντικείμενα, άλλο στη "δοτική προσωπική", έτερο στον "πλάγιο λόγο" κλπ.). Στη "φαρέτρα" μας βέβαια βρίσκονταν παράλληλα κι άλλα κατάλληλα βοηθήματα, όπως το τού Νικολάου Τζουγανάτου "Αρχαία Ελληνικά θέματα", κλασικό στο είδος του, καθώς και το ομότιτλο βιβλίο των φροντιστών Μπελεζίνη - Μυτιληναίου! Ένα εξαιρετικό επίσης "Συντακτικό τής Αρχαίας Ελληνικής" - πέρα απ' το "σχολικό" τού μεγάλου "Γραμματικού" και οιονεί "Δασκάλου τού Γένους" μας (!), Αχιλλέως Τζαρτζάνου -, άκρως διεισδυτικό αλλά κι αναλυτικό ταυτόχρονα τού αρχαίου λόγου, ήταν η "Σύνταξις τής αρχαίας ελληνικής - ο υποτεταγμένος λόγος", τού ίδιου ως άνω Ν. Τζουγανάτου, το οποίο, με τη μεθοδικότητά του αλλά και την πληθώρα των αποσπασμάτων του, προέβαινε πράγματι - διαφωτίζοντάς μας πλήρως ! - σε μια ολοσχερώς αποκαλυπτική "ανατομία" τής δομής τού αρχαίου γραπτού λόγου ! Για να μιλήσω τώρα και για την "Ιστορία" (τής οποίας η εξεταστέα ύλη συμπεριλάμβανε και τα τρία σχολικά βιβλία των τελευταίων τάξεων τού 6ταξίου Γυμνασίου (Δ ', Ε ' και ΣΤ ', δηλαδή "Αρχαία", "Βυζαντινή" και "Νεωτέρα Ιστορία" συνολικά, τουτέστιν "την πάσαν όλην Ιστορίαν" !), εκεί γινόταν ο "κακός χαμός"! Για να μάθουμε κάποια πράγματα "παραπάνω" σε σύγκριση με τ' αντίστοιχα σχολικά εγχειρίδια, "παραδέρναμε" σ' έναν "κυκεώνα" βοηθημάτων - από τα πολυσέλιδα "βαριά" πανεπιστημιακά "Ιστορία τής Αρχαίας Ελλάδος" και "Ρωμα'ι'κή Ιστορία" τού Καθηγητή τής Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών Ιωάννου Παπασταύρου, έως την ογκώδη, μεγάλου μεγέθους φροντιστηριακή "Γενική Ιστορία" τού Αθανασίου Αλεξίου, ή την ομότιτλή της, επίσης ευμεγέθη φροντιστηριακή, τού Γεωργίου Χατζή ή και τ' αντίστοιχα αναλυτικά "Εγχειρίδια Ιστορίας" τού Σωκράτη Καργάκου ! Και δεν ήταν βέβαια αυτά τα μόνα τότε φροντιστηριακά συγγράμματα για την Ιστορία! Ας αφήσουμε δηλαδή κατά μέρος τα Λατινικά, για τα οποία "την είχαμε πέσει" και απομνημονεύαμε μανιωδώς λεξιλόγιο "αβέρτα" (!), από διάφορα κυκλοφορούντα την εποχή εκείνη "Λατινικά Λεξικά", προκειμένου να τα "βγάλουμε πέρα" με το αποκλειστικά "άγνωστο" λατινικό κείμενο που θα μάς καλούσαν τότε στις "εισαγωγικές" να επεξεργασθούμε και να μεταφράσουμε! Αλλά μήπως θαρρείτε πως τα "θηρία" με τα οποία παλεύαμε εμείς οι "έρμοι" "Κλασικοί" στη μάχη μας μέχρι τον Ιούνιο, ήταν μόνον αυτά ; Η ίδια η ΣΤ ' Τάξη είχε μαθήματα "ιδιαίτερων απαιτήσεων", με την περίφημη "Λογική" πρώτη - πρώτη ("primus inter pares" !) - "μετά στοιχείων Γνωσιολογίας", παρακαλώ ! -, ένα σύγγραμμα δωρικό μεν και υποδειγματικό στις διατυπώσεις του, τού Φιλόλογου Γυμνασιάρχη Νικολάου Σούλια, πλην όμως δυσκολότατο, καθότι εμπνευσμένο από την αριστοτελική "τυπική λογική" - αποπνέον μάλιστα παντάπασιν τη φιλοσοφία τού μεγάλου Σταγιτίτη (!) -, απ' την οποία βεβαίως δεν παρεξέκλινε ούτε "ρουπία", σαν τρενάκι πάνω στις απαρασάλευτες, πανίσχυρες, αριστοτελικές χαλύβδινες ράγες !
Αλλά και την "Κοσμογραφία" επίσης, τού Καθηγητή Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Δημητρίου Κωτσάκη (καταγόμενου από τα Φιλιατρά, 1909 - 1989, ο οποίος μάλιστα τον χειμώνα τού '75 είχε επισκεφθεί και το Σχολείο μας !), που δεν ήταν, μια σχετικώς εύκολη "θεωρητική Φυσική Κοσμογραφία", όπως θ' ανέμενε κανείς, αλλ' - απεναντίας - μια καθαρώς "αυστηρά μαθηματική" (προωθημένου εννοείται βαθμού δυσκολίας)! Και ως "να μην έφταναν" όλα τούτα, είχαμε από την άλλη και τη "σωρεία" των ασκήσεων (Πέτρου) Τόγκα και (Γεωργίου) Παπανικολάου, με τις οποίες φρόντιζε να "φουσκώνει" κάθε φορά τα "άδεια κρανία" μας η αείμνηστη Μαθηματικός μας Δήμητρα Μητροπούλου (η αγαπημένη μας "Μιμίκα" (!) - ο Θεός ας αναπαύσει την αγαθή και καλοπροαίρετη ψυχή της !), "θέλοντας σώνει και καλά", να μάς κάνει "εκόντες άκοντες" "μυαλά - ξουράφια"! Εξαιρετικά μεθοδική και πολύ καλή στις παραδόσεις της, προσπαθώντας να μάς εμπνεύσει "έρωτα" για τη Μαθηματική Επιστήμη, κατάφερνε επιτυχώς να είναι μεταδοτική στη διδασκαλία της, ώστε να μάς διευκολύνει στην εμπέδωση και αφομοίωση τής θεωρίας ! Είχε, ωστόσο, επισυμβεί δυστυχώς το "ατυχές" εκείνο γεγονός στο διαγώνισμα τού Φλεβάρη (1975), να "βάλει" δηλαδή τόσο "βαριές" ασκήσεις Άλγεβρας και Γεωμετρίας (από Τόγκα όλες, παρακαλώ !) - που ταιριάζανε όντως για το "Πρακτικό" (!) -, ώστε η μισή τάξη, χωρίς υπερβολή, "κατρακύλισε" βαθμολογικά κάτω από 10 ! ("Τριγωνομετρία" ευτυχώς δεν είχαμε αρχίσει ακόμη, αυτή μάς "περίμενε στη στροφή" για το Β ' εξάμηνο !)
Το πολύ τέσσερεις - πέντε μαθητές - αν θυμάμαι καλά ! - να είχαμε γράψει τότε 19άρια, μεταξύ των οποίων "πρώτος και καλύτερος" (!) ο αείμνηστος πλέον - αδικοχαμένος εσχάτως - άριστος, ευφυής και μελετηρός Κώστας Τομαράς (άφταιγο θύμα στο διαβόητο φονικό τής Φοινικούντας, που απ' τον περασμένο Οκτώβριο έχει συνταράξει το Πανελλήνιο !), αλλ' επίσης και οι ωσαύτως άριστοι Κώστας Αθανασόπουλος και Φώτης Καραμήτσος! Ε, ρε, εκεί να δείτε μετά "κλαυθμούς και οδυρμούς", αγαπητοί φίλοι, αλλά κι αναστεναγμούς, που εξέπεμπε "κυματοειδώς" (για να θυμηθούμε και την "Κυματική" τού Σαλτερή Περιστεράκη !) όλη η ΣΤ ' Κλασικού, ανάμικτους με άγχος, αγώνα κι αγωνία ! Αλλά τη "δόξα" τής αοίδιμης Μητροπούλου "συναγωνιζόταν" - κατά πως φαίνεται ! - ως "έτερος Καππαδόκης" (!), ο καθηγητής μας στη Φυσικο-χημεία Νικόλαος Αναστασιάδης, ο οποίος επίσης "είχε βαλθεί" κι εκείνος - νεαρός, φέρελπις και ορεξάτος τότε ! -, με υπερβάλλοντα ζήλο, μα και μ' ομολογουμένως καταπλήσσουσα αδιάλειπτη επιμονή, να "διοχετεύσει στα κεφάλια" μας όλη την τρίτομη (θηριώδη σε όγκο) Φυσική των "Θ. Κουγιουμζέλη - Σ. Περιστεράκη" - λες και μεις "οι έρμοι Κλασικοί" είχαμε, όλως παραδόξως, "αλλάξει μυαλά" στην τελευταία τάξη, "σιχτιρίσαμε" τάχατες αιφνιδίως τις Νομικές, Φιλολογίες και Παιδαγωγικές, "ανακρούοντας" την έσχατη στιγμή "πρύμναν" στο καράβι των φιλοδοξιών μας, και πηγαίναμε "καρφί", "πρόσω ολοταχώς", "ντουγρού" για Πολυτεχνείο ! -, "ου μην αλλά" (και να μάς "μεταγγίσει" ωσαύτως "θέλοντας και μη" !) και τον μεγάλο Καίσαρα Αλεξόπουλο επίσης, με τα δίτομα ογκώδη "Στοιχεία Φυσικής" του (που συνήθως τα μελετάγανε όσοι προορίζονταν για Φυσικομαθηματικές Σχολές !), ενώ - τέλος - για την "Οργανική Χημεία" ("να καταπιούμε απνευστί", σαν το ρετσινόλαδο !) τον περιβόητο "Π.Δ. Καστόρα" ! "Εκεί" λοιπόν, "να σάς είχα" παρέα, να βλέπατε από μια μεριά, τι "γλέντια τρικούβερτα" (!) "είχαμε στήσει" στο Κλασικό, περιπεσόντες σε τέτοια "λούμπα" ! (Μόνον οι "μπλερέζες" λείπανε !) Κι έτσι όπως βρεθήκαμε ("inter canem et lupum", "μεταξύ σκύλου και λύκου"), ολοκληρωτικά μάλιστα παγιδευμένοι, σχοινοβατώντας "ανάμεσα στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη" (!), ούτε που φαινόταν πουθενά στον ορίζοντα κάποια ελπίδα για το παραμικρό "περιθώριο διαφυγής" μας !
Ο αείμνηστος Κωνσταντίνος Τομαράς λοιπόν, επάξιος γόνος (και δη ο "Βενιαμίν" !) πολυμελούς αγροτικής οικογένειας από την ιδιαίτερου φυσικού κάλλους παραλιακή Φοινικούντα ("Ταβέρνα" ήταν το παλιό τοπωνύμιο !), ευαίσθητος, εσωστρεφής κι αθόρυβος, μα βαθιά φιλοσοφημένος, υπήρξε εξαιρετικός χαρακτήρας και προικισμένος μαθητής, αλλά και ταλαντούχος συνάμα, με μιαν εμπνευσμένη μάλιστα "ποιητική φλέβα" να τον διατρέχει! Τον Νοέμβριο τού 1974 (στις αρχές δηλαδή τής ΣΤ ' τάξης) είχε εκδοθεί στην Καλαμάτα η εξαίρετη ποιητική του συλλογή "Ελεγείες και άλλα (ποιήματα)" (!), την οποία άπαντες οι φίλοι συμμαθητές μελετούσαμε έκτοτε με περηφάνια - θεωρώντας την ως υποδειγματικό λογοτέχνημα ! -, επαιρόμενοι μάλιστα που το "Κλασικό" διέθετε στους κόλπους του έναν τέτοιον αισθαντικό και γλωσσοπλάστη ποιητή!
Όντας δραστήριος, φιλότιμος και ικανότατος στις σχολικές του υποχρεώσεις, αλλά και "συμμετοχικός" επίσης στα "κοινά τής τάξης", είχε αρκετές φορές διαμαρτυρηθεί - κόσμια και με αξιοπρέπεια ! - ενώπιον τού Καθηγητή Νικόλαου Αναστασιάδη (όπως και πολλοί άλλοι από μας) - χωρίς ωστόσο αποτέλεσμα ! -, τόσο για τον υπερβολικό όγκο τής ύλης που κάθε φορά αυτός παρέδιδε, όσο και για τις πολλές και δύσκολες ασκήσεις που μάς "ανέθετε" για κατ' οίκον επίλυση ! (Ας ληφθεί υπόψη, ότι το δωρεάν δίτομο σχολικό εγχειρίδιο τής "Φυσικής - Πειραματικής" τού Αλκίνοου Μάζη, Διευθυντή παλαιότερα τής "Βαρβακείου Προτύπου Σχολής" (που αποτελούσε ουσιαστικά "σύνοψη" άλλων αντίστοιχων, ευρύτερων κι ογκωδών βιβλίων του για τη "Φυσική") - προορισμένο και για τα δύο τμήματα ("Πρακτικό" και "Κλασικό") ! - ήταν πεπαλαιωμένο κι ανεπαρκές, άρα μόνο "για τα βασικά", με αποτέλεσμα οι περισσότεροι να καταφεύγουμε συνήθως για "εμπλουτισμένη" μελέτη, στα πολύτομα "πληθωρικά" (και με έγχρωμες φωτογραφίες, παρακαλώ !) νεότερα συγγράμματα των "Θ. Κουγιουμζέλη - Σ. Περιστεράκη" ή το δίτομο τού Καθηγητή τού Πανεπιστημίου Αθηνών Καίσαρα Αλεξόπουλου !) Αλλά και ολοκληρωμένος ζωγράφος (!) υπήρξε ωσαύτως ο πολυτάλαντος Κώστας - αυτό δεν πρέπει επ' ουδενί να παρασιωπηθεί, με την "Αισθητική" μάλιστα "να παίζει" βαρύνοντα και σημαντικό "ρόλο" στη σκέψη και τη ζωή του ! -, αφού όλα τα "εικαστικά" (συμπεριλαμβανομένων και των "σκηνικών" !) για τις σχολικές γιορτές στο Γυμνάσιο Μεθώνης, όπου μαθήτευσε, προτού έρθει στο Α ' Γυμνάσιο Καλαμάτας στην Ε ' τάξη (σχολικό έτος 1973 -74), αποτελούσαν δικές του "δημιουργίες" ! Ας μού επιτραπεί εδώ και μια δική μου προσωπική μαρτυρία, που δεν "χόρταινα" να θαυμάζω τον υπέροχο "πρωτόλειο" ζωγραφικό του πίνακα - "Χάρισμα" (την άνοιξη τού 1975) "προς τιμήν" τής Μαθηματικού μας "Μιμίκας" Μητροπούλου! Κι ενώ η κατάσταση με τα μαθήματα "Φυσικο-χημείας" έβαινε συν τω χρόνω συνεχώς επιδεινούμενη - μια που ο Καθηγητής Νικόλαος Αναστασιάδης, παρότι είμασταν "Κλασικό", μάς "φόρτωνε" με την ίδια σχεδόν ύλη που παρέδιδε και στο "Πρακτικό", χωρίς να κάνει διάκριση ούτε καν στις ασκήσεις (!) (υπερηφανευόμενος μάλιστα γι' αυτό, οσάκις εύρισκε ευκαιρία χαριτολογώντας να το διακηρύξει !) -, η τάξη θύμιζε "καζάνι που έβραζε" και κάθε νουνεχής θα πιθανολογούσε, "μετά σφοδράς βεβαιότητος", ότι ο "κοχλασμός θα τίναζε", κατά φυσική νομοτέλεια, "το καπάκι στον αέρα" !
Σημειωτέον μάλιστα, ότι ο εν λόγω Καθηγητής, νεοπροσήλυτος (κατά τις πληροφορίες μας) πριν από λίγα μόλις χρόνια στη Δημόσια Εκπαίδευση (και συγκεκριμένα στο Γυμνάσιο Αρφαρών), κεφάτος και οιστρηλατημένος - όντως ! - με την Επιστήμη του (τής οποίας, οφείλουμε να ομολογήσουμε, υπήρξε άριστος γνώστης !), παρουσίαζε - παρασυρμένος ίσως από την ευδόκιμη θητεία του σε μεγάλα Φροντιστήρια των Αθηνών, όπου είχε επιτυχώς πρωτοδιδάξει ! - και μια "πρωτοτυπία" στην ώρα διδασκαλίας του: Εμφορούμενος προφανώς και από την αντίληψη που εκφράζει το λατινικής εμπνεύσεως ρητό ότι "η εξάσκηση είναι ο καλύτερος δάσκαλος" ("exercitatio optimus est magister" !), συνήθιζε μέσα στο τελευταίο δεκάλεπτο (τής διδακτικής ώρας) (!) να λύνουμε μιαν άσκηση Φυσικής, όχι βέβαια από τις απλές, με απευθείας εφαρμογή τού "τύπου", μα πολύπλοκη, απαιτούσα αλγεβρικό συνδυασμό διάφορων "κατάλληλων σχέσεων", ούτως ώστε απ' τον τελικώς ευρισκόμενο "τύπο" να είναι εφικτή η επίλυση ως προς το ζητούμενο ! Κι ενώ βέβαια μερικοί από μάς (τους "δόλιους Κλασικούς" !), εξοικειωθέντες πλέον (καθότι, εξαναγκασμένοι (!) - "το τεράστιο όπλο τής ανάγκης", βλέπετε, "ingens telum necessitatis" που έλεγαν κι οι Λατίνοι, αρχαιοελληνιστί "ανάγκα και θεοί πείθονται" ! - μελετούσαμε συστηματικά και διεισδυτικά "Ταλαντώσεις" (και "Οπτική") απ' την ογκώδη λεπτομερειακή "Κυματική" τού Σαλτερή Περιστεράκη - τον Β' τόμο δηλαδή των "Στοιχείων Φυσικής" των Θ.Κουγιουμζέλη - Σ.Περιστεράκη - αλλά κι απ' το επίσης ογκώδες (450 σελίδων) φροντιστηριακό τού Ηλία Κουγιουμτζόπουλου "Οπτική - Κυματική - Ακουστική", Αθήνα, 1972), είχαμε συν τω χρόνω γίνει "τσακάλια" (!), λογικό ωστόσο επακόλουθο ήταν, η μέγιστη πλειονότητα τής τάξης ούτε στη χρονική πίεση αλλ'' ούτε και στον - όντως ! - υψηλό (για Κλασικό τμήμα) βαθμό δυσκολίας, να μπορεί μ' ευχέρεια ν' αντεπεξέλθει ! Ο Καθηγητής είχε καλοπροαίρετα (μεν, πλην όμως άκρως αντιπαιδαγωγικά !) θέσει για μάς υπερβολικά "ψηλά τον πήχυ", λες και . . . υποψιαζόταν πως εμείς οι "έρμοι Κλασικοί", παρότι δήθεν δεν τ' ομολογούσαμε, είχαμε "κρυφό μας πόθο" να "γίνουμε Πρακτικοί στη θέση των Πρακτικών" ! Ο Νικόλαος Αναστασιάδης δυστυχώς - κατά τα φαινόμενα ! - βρισκόταν "εκτός πραγματικότητας" (!), ζώντας προδήλως "στον δικό του ιδανικό κόσμο" τής "τέλειας μαθητικής τάξης" - ή "σούπερ-τάξης" ! - που, κάτω απ' την "υψηλή" πνευματική του καθοδήγηση, "τα μαθαίνει όλα" και "αντεπεξέρχεται στα πάντα" ! . . .
Η περιβόητη δε "ατάκα" του : "Ταλαντώσεις, ταλαντώσεις και . . .πάλι ταλαντώσεις" (!) (όταν κάποια μέρα μπήκε "φορτσάτος" στην αίθουσα !), ως απάντηση στις έντονες κι εξακολουθητικές διαμαρτυρίες μας - που ήχησε μάλιστα τότε στ' αφτιά μας σαν οιονεί "απειλή", πως από μέρους του οσονούπω καταφθάνει "ante portas" κι άλλη "πλημυρίδα θεωρίας" ("με τριγωνομετρικού τύπου σχέσεις", παρακαλώ !) πάνω στο κεφάλαιο αυτό (το οποίο, κατά πως έδειχναν τα πράγματα, ήταν η "αδυναμία" του") -, έμεινε "αθάνατη" στα μαθητικά χρονικά κι "έγραψε Ιστορία" !
Αλλ' ας θυμηθούμε λίγο τα "μεγάλα κομμάτια" τής Φυσικής, με τα οποία "παλεύαμε" στην ΣΤ ' τάξη : "Κυματική - Ακουστική - Οπτική - Ατομική και Πυρηνική Φυσική" (!), ειδικότερα δε την ύλη από τις "Ταλαντώσεις" : " Διάκριση ταλαντώσεως και κύματος, γραμμική αρμονική ταλάντωση, αναγκαία συνθήκη παραγωγής της, εξισώσεις αρμονικής ταλάντωσης, γραφική παράσταση των εξισώσεων, ημιτονοειδής καμπύλη, απλούν ή μαθηματικόν εκκρεμές, φυσικό και αντιστρεπτό εκκρεμές, παράσταση ταλαντώσεως διανυσματικώς, σύνθεση αρμονικών ταλαντώσεων, ανάλυση περιοδικών ταλαντώσεων κατά Fourier, αμείωτος και φθίνουσα αρμονική ταλάντωση, ελεύθερη και εξαναγκασμένη, συντονισμός, συνεζευγμένες ταλαντώσεις" . . . Περιττό ν' αναφερθώ στα πολύ πιο εκτεταμένα τμήματα τής "Κυματικής", "Ακουστικής", "Οπτικής" κλπ., αφού ήδη κουραστήκατε και μ' αυτά!
Μιαν επικείμενη ώρα "Φυσικής" λοιπόν (τέλη Απριλίου τού '75, αν δεν μ' απατάει η μνήμη !), κι ενώ ήδη "είχε ηχήσει ο κώδων" για είσοδο στις αίθουσες, η ΣΤ ' Κλασικού - προσυνεννοημένοι σχεδόν άπαντες και τού Κώστα Τομαρά "προεξάρχοντος" ! - παραμείναμε "μουλαρωμένοι" στο αδειανό προαύλιο (κολλημένοι μάλιστα στον βορεινό τοίχο) και, παρά τις επανειλημμένες, ευγενικές - είν' αλήθεια ! - εκκλήσεις τού Καθηγητή Νικόλαου Αναστασιάδη (περιελθόντος σ' ολοφάνερη έκπληξη κι αμηχανία με την "παραπτωματική βαρύτητα" τού τολμηρού μας "εγχειρήματος" !), αρνούμασταν πεισματικά να "μπούμε μέσα", "απέχοντας" επιδεικτικά απ' το μάθημα ! (Είχαμε μάθει, βλέπετε, τότε, και το λατινικό ρητό "fortes fortuna adjuvat", "η μοίρα ευνοεί τους τολμηρούς", κι είπαμε να το εφαρμόσουμε ! . . .) Επρόκειτο, όπως αντιλαμβάνεσθε, όχι για κάποιο "πταισματικού χαρακτήρα" μαθητικό "μικροπαράπτωμα", απ' τα τόσα που "λάβαιναν χώρα" στα "σχολικά περιβάλλοντα" εκείνης τής εποχής, μα για ένα "πρωτοφανές τόλμημα", αφού τελειόφοιτοι μαθητές (18 χρονών "γα'ι'δούρια" !) διαταράξαμε σοβαρά - κι ομαδικά ! - την ομαλή διεξαγωγή τού μαθήματος, αποδοκιμάζοντας "διά παραλείψεως (παρακολουθήσεως)" και διά τής πείσμονος "αρνήσεώς" μας, τον Καθηγητή, προσβάλλοντας έτσι βάναυσα την επιστημονική του "οντότητα" και προσωπικότητα, αλλά και το σημαντικό - κατά τ' άλλα ! - εκπαιδευτικό του έργο ! Για να το πω "ευθαρσώς" και "διαρρήδην", ήταν σχεδόν σαν να τον "φτύναμε κατά πρόσωπο" ως Επιστήμονα και Δάσκαλο (!), "πράγμα" βέβαια "χοντρό" (!), που στα χρόνια εκείνα δεν συνιστούσε μιαν απλή παράβαση τού αυστηρού "Εσωσχολικού και Εξωσχολικού Κανονισμού" τού Γυμνασίου (εμπνεύσεως τού προ ετών Γυμνασιαρχεύσαντος Φιλολόγου Ιωάννου Κατσιλιέρη !), αλλ' ισοδυναμούσε ουσιαστικά με μιας μορφής "μαθητική ανταρσία" (δυνάμενη να επισύρει βαρύτατες συνέπειες απ' το "Συμβούλιο των Καθηγητών" !), πρωτόγνωρη μάλιστα στη μέχρι τότε γυμνασιακή ζωή και πρακτική ! Ωστόσο, από την άλλη, ανεπιστρεπτί πια για μάς "ο κόμπος είχε φτάσει στο χτένι", αφού, παρά τα συνεχή και περιοδικώς επαναλαμβανόμενα, διαβήματά μας στον Καθηγητή τής Φυσικής, αυτά δυστυχώς απέβαιναν διαρκώς "άκαρπα" - καθότι ουδαμώς εισακουόμασταν από την "έδρα" ! - και το μόνο πια που μάς είχε απομείνει να μεταχειριστούμε πάνω στην απελπισία μας, ως έσχατη, "τελευταία καταφυγή" ("ultimum refugium", "τελευταίο καταφύγιο") δεν ήταν άλλο απ' τη "μαθητική αποχή" ! (Τώρα, αν με ρωτούσατε σήμερα να σάς εξηγήσω, πώς εμείς - "τα καλά και πειθήνια" παιδιά τού Κλασικού ! - μεταμορφωθήκαμε τότε - ξαφνικά ! - σε τέτοιους "υπερβατικούς τολμητίες", δεν μού "περνά" τίποτ' άλλο "απ' το μυαλό" παρά να υποθέσω, εκείνο που ψυχαναλυτικά διαπιστώνεται, ότι δηλαδή συνήθως "κάτω από μιαν εντυπωσιακή επίδειξη τόλμης, κρύβεται συχνά κάποιος μεγάλος φόβος (για τα χειρότερα ίσως) ! (είν' αυτό που έλεγαν οι Λατίνοι : " audendo magnus tegitur timor") . . . Κι αφού η ώρα "μισοφαγώθηκε" σχεδόν με "διαβουλεύσεις" μεταξύ μιας "δυναμικής" ομάδας τριών - τεσσάρων συμμαθητών υπό την ηγετική καθοδήγηση τού Κώστα Τομαρά και τού Καθηγητή (που συνέχιζε τις οιονεί "πατρικές" επικλήσεις του στη σωφροσύνη και τη λογική, παράλληλα - επιτέλους ! - με τη ρητά πλέον εκφρασθείσα διάθεσή του ν' αλλάξουν κάποια πράγματα "προς το καλύτερο" για μάς !), βρέθηκε τελικά "έδαφος συμφωνίας" κι - αλλάζοντας στάση ! - αρχίσαμε σιγά - σιγά, "μουδιασμένοι", να μπαίνουμε στην τάξη για παράδοση, ενώ ο Νικόλαος Αναστασιάδης δεσμεύτηκε πλέον ρητά, πως θα είναι εφεξής "ηπιότερος" προς το "Κλασικό" και επιεικέστερος στις απαιτήσεις του!
Ο αοίδιμος Κώστας είχε "με το σπαθί του" γίνει πια, ο διαμορφωτής των εξελίξεων "πραγματοποιός" "παραταξιάρχης " μας, εκείνος που κατάφερε να "εγκοιτώσει" την ισχυρή βούληση τού "Κλασικού" (αλλά και τον έντονο την εποχή εκείνη κοινωνικοπολιτικό ριζοσπαστισμό των μαθητών) σε "θεσμική οδό", αφήνοντας ισχυρό αποτύπωμα στη συλλογική μας μνήμη! Καίτοι άριστος και στη Φυσικο-χημεία (πράγμα που υποδηλωνόταν περίτρανα όχι μόνο απ' τους βαθμούς του, αλλά κι απ' το γεγονός ότι αντεπεξερχόταν άνετα στις τότε επικρατούσες στην τάξη "συνθήκες αυξημένης πίεσης" !), παρά ταύτα τέθηκε αυτοπροαίρετα (!) "επικεφαλής" στις διεκδικήσεις μας, ως ο "πρωτοστάτης" και "πρωτοκάθεδρος αρχηγός" τής "ανταρσίας τού Κλασικού", για λόγους από μέρους του αποκλειστικά "Δικαιοσύνης και Αλληλεγγύης" (!), κι όχι απ' οποιασδήποτε μορφής ιδιοτέλεια ή άλλη (θεμιτή ή μη) φιλοδοξία. Στις άνω φιλοσοφικές αρχές, των οποίων αναδείχθηκε "σημαιοφόρος", πίστευε ακράδαντα, αφού το λατινικό ρητό που ακουγόταν συχνά πυκνά απ' τα χείλη του ήταν το "auxilia humilia firma consensus facit" ("η αλληλεγγύη δυναμώνει την ασήμαντη βοήθεια" !), ενώ παράλληλα κορυφαίο φιλοσοφικό του "έμβλημα" και "κανόνας ζωής" αποτελούσε η αντίληψη, πως "το καλύτερο πεδίο ευγενούς άμιλλας είν' η ανθρωπιά" ("humanitatis optima est certatio" - Ποπλίλιος Σύρος) ! Η ακεραιότητα μάλιστα τού χαρακτήρα του, ομού με το ανεπίληπτο τής προσωπικότητάς του, συνέβαλαν "τα μέγιστα" - προσδίδοντας τεράστιο κύρος στην "προσπάθειά" μας ! -, η οποία και απέφερε στο τέλος "κάποια" πενιχρά αποτελέσματα, τού Καθηγητή Νικολάου Αναστασιάδη υποσχεθέντος ότι θα είναι εφεξής "μαλακότερος" και συγκρατημένα "χειμαρρώδης" στις παραδόσεις του, λαμβάνοντας ενμέρει υπόψη και τις "εισηγήσεις" μας! Έτσι λοιπόν, αγαπητοί φίλοι, η τάξη τότε, χάρις στον αξέχαστο Κώστα, την ανιδιοτέλεια τής προσωπικότητάς του αλλά και τις άοκνες δίκαιες πρωτοβουλίες του υπέρ τού συνόλου των μαθητών τού Κλασικού ("pro bono publico", "για το κοινό καλό" !) για μια παιδαγωγικά ορθότερη (άρα και ωφελιμότερη !) διδασκαλία της Φυσικο-χημείας - (η τάξη λέω τότε) κατά το λατινικής προελεύσεως "έμβλημα τού Παρισιού" "fluctuat nec mergitur" ! -, "κλυδωνίστηκε μεν, αλλά πάντως δεν βυθίστηκε" (!), επιβιώσασα "αλώβητη" χωρίς βαριές συνέπειες ή άλλες τιμωρίες (που θα διατάρασσαν την ομαλή λειτουργία της) ξαναβρίσκοντας σταδιακά έναν νέο και πάλι "ρυθμό ισορροπίας"!
Αυτή την πραγματική ιστορία, όλοι οι φίλοι συμμαθητές τού Κλασικού, αποφασίσαμε "με μια φωνή και μια ψυχή" να την καταθέσουμε ως "ελάχιστον μνημόσυνον" και εις "μνήμην αιώνιον" τού αλησμόνητου αδικοχαμένου φίλου και άριστου συμμαθητή μας - που διέπρεψε και ως επιτυχημένος Αρχιτέκτονας και Επιχειρηματίας ! -, Κωνσταντίνου Διονυσίου Τομαρά (αθώου θύματος τού στυγερού εγκλήματος στη Φοινικούντα που εξακολουθεί να συνταράσσει την ελληνική κοινωνία !), αποχαιρετώντας τον τιμητικά ("honoris causa") με τον δικό του εμπνευσμένο στίχο, τον οποίο - "Αντί Προλόγου" - ο ίδιος είχε επιλέξει ως "προμετωπίδα" στην ποιητική του συλλογή, καταλείποντάς μας την ως "πνευματική" του "παρακαταθήκη": "Η χαρά ας γίνει ύμνος, η λύπη ας γίνει τέχνη, έτσι η ζωή θα τραβιέται χωρίς διχασμούς" ! . . . ]
Γιάννης Τσιμόγιαννης
Στη φωτογραφία τής ΣΤ' Κλασικού, έξω από την νότια είσοδο τής Σχολής Παπαφλέσσα (Ιούνιος 1975, τελευταίο διαγώνισμα). Περιλαμβάνονται δύο καθηγητές, ο ένας με το σκούρο κοστούμι είναι ο αείμνηστος Γεώργιος Ντυμένος (Φιλόλογος), ενώ ο ψηλός στη μέση με τα γυαλιά και πουκάμισο, είναι ο εν ζωή κάτοικος Αθηνών Νικόλαος Αναστασιάδης (Φυσικός). Τέρμα δεξιά στη φωτογραφία, κοντά στον Γ. Ντυμένο, είναι ο Κώστας Τομαράς.
Διαβάστε ακόμα:
Οι απόφοιτοι του Α’ Εξαταξίου Γυμνασίου Καλαμάτας θυμούνται: Όταν το Κλασικό “πήρε το αίμα του πίσω”
Οι απόφοιτοι του Α’ Εξαταξίου Γυμνασίου Καλαμάτας θυμούνται – Ο Πέτρος και η πιο όμορφη “άσκηση”
