Η αξιοποίηση των πόρων του κράτους και της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έπρεπε να αποτελεί το βασικό πολιτικό ζήτημα. Το ποια έργα επιλέγονται, ποιες επενδύσεις ενισχύονται και ποιες προτεραιότητες συνολικά τίθενται είναι τα ζητήματα που θα έπρεπε να κυριαρχούν στον πολιτικό διάλογο. Με επιχειρήματα και στοιχεία, με μετρήσιμα αποτελέσματα και με σαφή αποτύπωση της κάθε επιλογής. Σε έναν ιδεατό, βέβαια, κόσμο, όπου δεν θα κυριαρχούσαν οι εύκολοι αφορισμοί και οι μεγαλοστομίες κάθε είδους.
Όλα αυτά θα συνέβαιναν αν όλοι κατανοούσαν –και πρώτοι απ’ όλους οι πολίτες– ότι η χώρα έχει ανάγκη, όσο τίποτε άλλο, την ορθολογική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων, αν θέλει να αλλάξει ταχύτητα και να μπει στον πυρήνα της Ε.Ε. Το εισόδημα των πολιτών δεν μπορεί να βελτιωθεί με κάποιο μαγικό τρόπο και ένα από τα βασικά εργαλεία για να συμβεί αυτό είναι η αξιοποίηση των πόρων. Όταν μιλάμε για αξιοποίηση πόρων, συχνά φαντάζει ως κάτι γενικό και αφηρημένο δεν είναι όμως. Το κράτος και η αυτοδιοίκηση οφείλουν να σκέφτονται το αποτύπωμα που θα έχει στην οικονομία και την κοινωνία η κάθε επιλογή, το κάθε ευρώ που δίνεται. Αυτό δεν συμβαίνει. Και αυτό είναι γνωστό.
Οι λόγοι που οδηγούν στη διασπάθιση των πόρων είναι δύο, αλλά με μία κοινή αιτία: την επανεκλογή του πολιτικού προσωπικού που λαμβάνει τις αποφάσεις. Η διαπλοκή πολιτικών με οικονομικά συμφέροντα οδηγεί στη χρηματοδότηση έργων και δράσεων που φέρνουν έσοδα σε «ολιγάρχες» και εξασφαλίζουν –αγοράζοντας– πολιτική δύναμη. Εμφανίζονται έτσι ως «σημαντικοί πολιτικοί παράγοντες» διάφοροι ντενεκέδες, οι οποίοι απλώς φροντίζουν να εντάσσονται μελέτες και έργα που συνήθως έχουν τη φωτογραφία του αναδόχου. Τα παραδείγματα είναι πολλά και οι τριγωνικές σχέσεις πολιτικών, οικονομικών παραγόντων και ιδιοκτησίας μέσων ενημέρωσης είναι διαχρονικές και κραυγαλέες.
Ο άλλος λόγος είναι οι επιλογές με βάση τη μικροπολιτική στόχευση. Το διαχρονικό ρουσφέτι. Ο πολιτικός παράγοντας προωθεί έργα στην εκλογική του περιφέρεια όχι με γνώμονα τον συνολικό σχεδιασμό και τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών, αλλά με στόχο την εξασφάλιση ψήφων. Βλέπουμε έτσι να προωθούνται επενδύσεις σε περιοχές που δεν μπορούν να τις στηρίξουν, δρόμοι που συνδέουν το πουθενά με το τίποτα, εκπαιδευτικά ιδρύματα με φανταστικούς τίτλους και ειδικότητες και, βέβαια, τα γνωστά γήπεδα και οι παιδικές χαρές σε χωριά χωρίς παιδιά.
Όλα αυτά δεν είναι σημερινά. Αποτελούν διαχρονική παθογένεια από την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Καταγγέλλονται κατά καιρούς, αλλά επαναλαμβάνονται από όποιον αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση της χώρας. Ο ένας καταγγέλλει τον άλλον για διαπλοκή, διαφθορά και διάφορους άλλους εντυπωσιακούς χαρακτηρισμούς, μέχρι να αναλάβει την εξουσία. Όταν κληθεί να την ασκήσει, το «κατόπιν ενεργειών μου» και η προώθηση έργων ακολουθούν τον γενικό κανόνα της διατήρησης και της διεύρυνσης της πολιτικής ισχύος μέσω της χρησιμοποίησης των πόρων του κράτους και της Ε.Ε.
Υπήρχε η ψευδαίσθηση ότι μετά τη χρεοκοπία του 2009 το πολιτικό προσωπικό θα άλλαζε στάση, όμως αυτό αποδείχθηκε μια μάταιη προσδοκία. Οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά και των ΕΣΠΑ των τελευταίων χρόνων, αξιοποιήθηκαν με τον παλιό τρόπο. Εντάχθηκαν έργα με ελάχιστο αποτύπωμα και σπαταλήθηκαν πόροι σε μελέτες και προγράμματα με βαρύγδουπους τίτλους, χωρίς ουσία και χωρίς πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στην οικονομία της χώρας.
Οι ρυθμοί ανάπτυξης είναι κατώτεροι των προσδοκιών και της δυναμικής που θα έπρεπε να επιφέρει η επένδυση των συγκεκριμένων πόρων. Το χειρότερο είναι ότι αυτοί τελειώνουν και η οικονομία θα βρεθεί σε επενδυτικό κενό. Τι θα γίνει τα επόμενα χρόνια; Οι εκτιμήσεις είναι δυσοίωνες και παίρνουν εφιαλτικές διαστάσεις, αν αναλογιστεί κανείς τη γενικότερη ρευστότητα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, αντί να συζητούμε τα σοβαρά για την επόμενη ημέρα, εξαντλούμαστε στις ευθύνες του παρελθόντος, προσπαθώντας να αποφύγουμε τη δύσκολη συζήτηση για το παρόν και το μέλλον. Επαναλαμβάνουμε διαρκώς τα ίδια λάθη, τόσο στο επίπεδο της πολιτικής αντιπαράθεσης όσο και σε αυτό της εφαρμογής πολιτικών, θεωρώντας ότι έτσι εξορκίζουμε το κακό. Προφανώς φλερτάρουμε ανεπίγνωστα με την καταστροφή.
