Η οικονομία της Μεσσηνίας είναι εξαρτημένη από την παραγωγή ελαιολάδου. Η μονοκαλλιέργεια της ελιάς δεν προέκυψε βέβαια με προεδρικό διάταγμα ούτε επιβλήθηκε από σκοτεινές δυνάμεις, αλλά διαμορφώθηκε μέσα από τις οικονομικές συνθήκες που επικράτησαν με το πέρασμα των χρόνων. Η ελαιοκαλλιέργεια κυριάρχησε γιατί ήταν οικονομικά αποδοτική και μπορούσε να πραγματοποιηθεί από απόσταση. Τόσο οι κληρονόμοι αγροτικών εκτάσεων όσο και οι μόνιμοι κάτοικοι κατά κύριο επάγγελμα αγρότες προτίμησαν την ελαιοκαλλιέργεια, γιατί ήταν μια οικονομικά αποδοτική και σε μεγάλο βαθμό ασφαλής επιλογή για το εισόδημά τους.
Οι άλλες παραδοσιακές καλλιέργειες στον αγροτικό χώρο της Μεσσηνίας, η Κορινθιακή σταφίδα και τα ξερά σύκα, εγκαταλείφθηκαν παρότι διέθεταν ισχυρή οργάνωση συνεταιριστικού τύπου και αποκλειστικής συγκέντρωσης του προϊόντος. Τόσο ο ΑΣΟ όσο και η ΣΥΚΙΚΗ δεν κατάφεραν να στηρίξουν τα προϊόντα και να αποτρέψουν την εγκατάλειψή τους από τους παραγωγούς. Πρόκειται για αποτυχίες που δημιούργησαν σοβαρό πρόβλημα στην αντίληψη για την κοινή προσπάθεια και τη συνένωση δυνάμεων μέσα από τη συλλογική δράση στην αγροτική παραγωγή.
Το πώς και το γιατί οδηγήθηκαν σε αυτές τις αποτυχίες έχει ιδιαίτερη σημασία να συζητηθεί και να διερευνηθεί, αλλά πρόκειται για δύσκολα θέματα που δεν ανοίγουν, γιατί κανείς δεν θέλει να τα «χαλάσει» με κανέναν. Σε γιορτές και πανηγύρια μένουμε έτσι όλοι στις ευχές και στις διαπιστώσεις για το τι πρέπει να κάνουν κάποιοι άλλοι, και κυρίως το κράτος, χωρίς ποτέ να αναζητούνται οι ευθύνες της αποτυχίας στην οργάνωση και τη διαχείριση των προϊόντων.
Όταν κάποιος θέλει να καλύψει ευθύνες, συνήθως λέει πολλά και περίπλοκα για να μην απαντήσει στο καίριο ερώτημα που έχει να κάνει με τη διασφάλιση της τιμής ενός προϊόντος. Η σταφίδα και τα σύκα εγκαταλείφθηκαν από τους Μεσσήνιους αγρότες γιατί δεν συνέφεραν οικονομικά. Κανένας δεν πρόκειται να παράγει ένα προϊόν ή να κρατήσει ανοιχτό ένα μαγαζί αν από αυτή τη δραστηριότητα δεν αποκομίζει εισόδημα. Τα προϊόντα αυτά εγκαταλείφθηκαν γιατί ακριβώς δεν κατάφεραν να δίνουν ικανοποιητικό εισόδημα στους παραγωγούς.
Η εξέλιξη αυτή έχει βεβαίως να κάνει με τη θέση των συγκεκριμένων προϊόντων στη διεθνή αγορά. Όταν ένα προϊόν αφήνεται στην τύχη του και δεν στηρίζεται η κατανάλωσή του, μοιραία θα φύγει από το τραπέζι των καταναλωτών, θα χάσει την αξία του και θα εγκαταλειφθεί από τους παραγωγούς. Όταν στόχος σου δεν είναι η αγορά, είναι απόλυτα λογική η εξέλιξη των πραγμάτων.
Οι οργανώσεις διαχείρισης των προϊόντων είχαν μονοπωλιακή διάρθρωση και κυριαρχία πάνω στον κόπο των αγροτών. Σε πολλές περιπτώσεις και σε διαφορετικές ιστορικές φάσεις, αυτό έγινε με όρους μικροπολιτικούς και διατήρησης συστημάτων και παρασυστημάτων εξουσίας. Η ποιοτική κατάταξη προϊόντων με όρους «ο γνωστός του γνωστού», ο κομματικός φίλος και ο κουμπάρος, η στελέχωση με βάση τις ανάγκες του παλαιοκομματικού συστήματος και μια σειρά από άλλα γεγονότα οδήγησαν στην ανάγκη απελευθέρωσης από τα συγκεκριμένα δεσμά. Αυτό επιτεύχθηκε, δυστυχώς, μέσα από την εγκατάλειψη των καλλιεργειών.
Είναι γνωστό ότι δεν έχουμε μάθει να συζητάμε και να μαθαίνουμε από τα λάθη που κάνουμε, προτιμάμε τις εύκολες θεωρίες συνωμοσίας που μεταβιβάζουν την ευθύνη. Τα προϊόντα της μεσσηνιακής γης δεν τα υπονόμευσε κανένας ξένος παράγοντας και δεν έπεσαν θύμα παγκόσμιας συνωμοσίας, πλήρωσαν την παλαιοκομματική οργάνωση της οικονομίας και της τοπικής κοινωνίας. Η συνειδητοποίηση της πραγματικότητας είναι κρίσιμο στοιχείο για να μπορέσουμε να πάμε παρακάτω.
Η ελαιοκαλλιέργεια έχει φτάσει στα όριά της και η διασπορά κινδύνου έχει χαρακτήρα επιβίωσης για τους Μεσσήνιους αγρότες. Η επιστροφή σε παραδοσιακές καλλιέργειες μοιάζει ως διέξοδος. Τα δύο τελευταία χρόνια τα ξερά σύκα φαίνεται πως μπορούν να δώσουν ικανοποιητικό εισόδημα. Η Μεσσηνία άρχισε από πέρυσι να πουλά σύκα σε τιμές κοντινές με αυτές που πωλούσε εδώ και χρόνια η Εύβοια. Κάτι πάει να αλλάξει, και αυτό θα πρέπει να ενισχυθεί και να βελτιωθεί.
Οι αγρότες, αν δουν ότι συμφέρει οικονομικά, θα προχωρήσουν πολύ γρήγορα στην επιστροφή στη συκοκαλλιέργεια. Δεν χρειάζονται ούτε προγράμματα ούτε ενισχύσεις από συστήματα ελέγχου. Αντιλαμβάνονται πάρα πολύ καλά τις κουτοπονηριές με τις ανοιχτές τιμές και το παιχνίδι να κρατηθούν συστήματα του παρελθόντος. Φοβούνται ταυτόχρονα τα μονοπώλια και τις εξαρτήσεις από συστήματα που δεν ανταγωνίζονται με όρους αγοράς. Τα κλειστά συστήματα οδηγούν σε εγκατάλειψη γιατί κανένας δεν αντέχει τη σκλαβιά και το νταβατζιλίκι. Κάθε ελεύθερος άνθρωπος που λειτουργεί σε ανοικτή οικονομία επιδιώκει την απελευθέρωση και την επιτυγχάνει μέσα από την εγκατάλειψη δραστηριοτήτων εξάρτησης επιλέγοντας συνειδητά ακόμα και την οικονομική μετανάστευση.
panagopg@gmail.com
