Το θέμα της αυτοδιοίκησης όλα δείχνουν ότι θα αποτελέσει κεντρικό ζήτημα της προεκλογικής αντιπαράθεσης. Το επόμενο διάστημα είναι βέβαιο ότι θα ενταθούν οι συγκρούσεις, μιας και κυβέρνηση και αντιπολίτευση κινούνται σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση σχεδόν σε όλα τα ζητήματα, από τον εκλογικό νόμο μέχρι τον ρόλο και τον χαρακτήρα των δήμων και των περιφερειών, ακόμα και τον αριθμό τους. Όλα τα ζητήματα έχουν ανοίξει.
Η κυβέρνηση έχει κάνει την επιλογή της τόσο με όσα έχει πράξει τα τελευταία χρόνια όσο και με τον πρόσφατο νόμο. Θέλει μια αυτοδιοίκηση εξάρτημα του επιτελικού κράτους, με δημοτικές αρχές με τη μικρότερη δυνατή πολιτική νομιμοποίηση. Ο δήμαρχος που θα εκλεγεί με 30% δεν θα έχει ευρύτερη πολιτική νομιμοποίηση, και αυτό είναι πρόβλημα τόσο τοπικά όσο και στη διεκδίκηση από το κεντρικό κράτος.
Το κεντρικό όμως ζήτημα έχει να κάνει με το αν η αυτοδιοίκηση έχει δικούς της οικονομικούς πόρους. Πολιτική αυτονομία δεν μπορεί να υπάρξει όταν οι δήμαρχοι είναι όμηροι των υπουργείων και δεν έχουν το δικό τους ταμείο να προχωρήσουν σε έργα και δράσεις που θεωρούν σημαντικά για την τοπική ανάπτυξη. Με αποδυναμωμένη οικονομικά αυτοδιοίκηση είναι λογικό να επέρχεται η πολιτική ομηρία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο δεν υπάρχουν ούτε αμιγώς αυτοδιοικητικές παρατάξεις ούτε πρόσωπα έξω από κομματικές ομάδες. Τα πάντα αναπαράγονται σε ένα πολύ συγκεκριμένο πλαίσιο, αφαιρώντας δυνατότητες από τις τοπικές κοινωνίες αλλά και από το πολιτικό σύστημα της χώρας.
Η αδυναμία ανάδειξης πολιτικών προσώπων μέσα από την αυτοδιοίκηση στοιχίζει στην πολιτική ζωή του τόπου. Έχουμε πολλές φορές αναφερθεί στην έλλειψη πολιτικών στελεχών, τα οποία προφανώς και δεν μπορούν να προκύψουν από παρθενογένεση. Όσοι νομίζουν ότι τα κόμματα και η συμμετοχή σε αυτά είναι πρόβλημα όπως και η πορεία κάποιου από την αυτοδιοίκηση στην κεντρική σκηνή μπορούν να θαυμάσουν τα «φυντάνια» των τελευταίων ετών που προέκυψαν από το πουθενά και σπάνε κάθε όριο γραφικότητας.
Το κεντρικό πολιτικό ζήτημα, που έχει σε μεγάλο βαθμό να κάνει και με την πορεία της χώρας, είναι το τι ρόλο θέλουμε για την αυτοδιοίκηση στο πολιτικό και οικονομικό σύστημα. Θέλουμε ένα σύστημα όπου τα πάντα ορίζονται από το επιτελείο του εκάστοτε πρωθυπουργού ή θέλουμε πολυδιάσπαση των δυνάμεων, συμφερόντων και επιδιώξεων μέσα από μια διάχυση της εξουσίας; Θέλουμε να αποφασίζει το Μέγαρο Μαξίμου αν θα χρηματοδοτηθεί ο δρόμος που θα συνδέει την Πέρα με τη Δώθε Παναγιά ή αυτό θα μπορεί να αποφασιστεί και να υλοποιηθεί σε τοπικό επίπεδο; Θέλουμε αυτοδιοίκηση που θα διαθέτει τους δικούς της πόρους για να χρηματοδοτηθούν δράσεις κάθε είδους ή θέλουμε όλα τα λεφτά να μαζεύονται στο κεντρικό «τσουβάλι» και να αξιοποιούνται ανάλογα με τις επιδιώξεις της κυβέρνησης; Οι τοπικές κοινωνίες θα μπορέσουν να ενεργοποιηθούν μέσα από τους θεσμούς της αυτοδιοίκησης ή θα μείνουν αμέτοχες και αδιάφορες για το τι συμβαίνει δίπλα από την πόρτα τους;
Αν υπάρχει μια έστω μικρή πιθανότητα ενεργοποίησης των πολιτών, αυτή περνά μέσα από την εγγύτητα με τον θεσμό και την κατανόηση ότι μπορούν να γίνουν πράγματα που θα καλυτερεύσουν τη ζωή τους. Το ζήτημα της εγγύτητας έχει όμως και αυτό πολλές αναγνώσεις. Ποιο είναι το σημείο ισορροπίας που δημιουργεί κρίσιμο πολιτικό μέγεθος αλλά δεν δημιουργεί αποξένωση, αφήνοντας χώρο για αμεσότητα; Εδώ υπάρχουν πολλές απόψεις που έχουν απασχολήσει κατά τις συνενώσεις δήμων και κοινοτήτων. Φοβόμαστε ότι το να ανοίξει ξανά ένα νέο ζήτημα που θα αναμορφώνει τον χάρτη της αυτοδιοίκησης και μάλιστα στην κατεύθυνση διαμελισμού των υπάρχοντων δήμων μόνο προβλήματα θα δημιουργήσει, χωρίς να υπάρξει κανένα όφελος. Ακόμα και σε περιπτώσεις που υπάρχει δυσλειτουργία, είναι προτιμότερο να δημιουργηθεί μηχανισμός επίλυσης των προβλημάτων στα υπάρχοντα όρια, παρά η δημιουργία νέων διαχωρισμών.
Η αυτοδιοίκηση και ο ρόλος της είναι θετικό ότι μετατρέπεται σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα. Ο υπερσυγκεντρωτισμός έδειξε τα όριά του, ενώ η αποδυνάμωση της επαρχίας αναδεικνύει την ανάγκη για ισχυρούς τοπικούς θεσμούς που να μπορούν να σχεδιάζουν και να αξιοποιούν τοπικούς, εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους. Η χώρα είναι προφανές ότι, αν θέλει να ξεπεράσει πολλά από τα ζητήματα που την κρατούν πίσω, χρειάζεται ένα άλλο μοντέλο διακυβέρνησης, πιο αποκεντρωμένο και πολυπαραγοντικό. Η συζήτηση έχει ανοίξει, και ανάλογα με το πώς θα διαμορφωθούν οι συσχετισμοί στις βουλευτικές εκλογές, θα καθοριστεί η επόμενη ημέρα στην αυτοδιοίκηση. Ο ρόλος, το μέγεθος και η κατεύθυνση θα καθορίσουν και τα πρόσωπα της επόμενης περιόδου.
