Η Κορινθιακή σταφίδα και τα ξερά σύκα ήταν τα παραδοσιακά καλοκαιρινά αγροτικά προϊόντα της Μεσσηνίας. Η σταφίδα για μεγάλο χρονικό διάστημα αποτελούσε μάλιστα το βασικό προϊόν της περιοχής. Οι συγκεκριμένες καλλιέργειες είχαν όμως υψηλό εργατικό κόστος. Η μετανάστευση περιόρισε τα διαθέσιμα εργατικά χέρια, ενώ η αλλαγή των διατροφικών αναγκών οδήγησε στη μείωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων σταφίδας και σύκων. Οι συγκεκριμένες καλλιέργειες αντικαταστάθηκαν από ελιές, με αποτέλεσμα ο πρωτογενής τομέας της Μεσσηνίας να είναι απόλυτα εξαρτημένος πλέον από μια μονοκαλλιέργεια.

Ο κίνδυνος της μονοκαλλιέργειας είναι γνωστός και απολύτως ορατός. Οι περισσότεροι αντιλαμβάνονται πλέον ότι αν υπάρξει μια παρατεταμένη κρίση στην ελαιοκομία, η Μεσσηνία κινδυνεύει με οικονομική κατάρρευση. Ο κίνδυνος αυτός παραβλέπεται και ξορκίζεται, αλλά όλα δείχνουν ότι θα κληθούν όλοι σύντομα να τον αντιμετωπίσουν. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να υπάρξει μια νέα στροφή σε παλιές καλλιέργειες, όπως τα σύκα και η σταφίδα, ή σε κάτι διαφορετικό σε καλλιέργεια δηλαδή κάποιου άλλου προϊόντος.

Οι λίγοι πραγματικοί αγρότες που βρίσκονται ηλικιακά σε παραγωγικό επίπεδο σίγουρα μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο εξάρτησης επιλέγοντας και άλλες καλλιέργειες, επιτυγχάνοντας μείωση του ρίσκου. Ποιες όμως είναι αυτές που μπορούν να επιλεγούν και να αποδώσουν σε σύντομο χρονικό διάστημα; Εδώ ο καθένας λέει τα δικά του, με τον αγρότη να καλείται να πάρει την απόφαση και το ρίσκο. Ειδικά όταν μιλάμε για δενδρώδη καλλιέργεια, ο κίνδυνος είναι μεγάλος, όπως και το κεφάλαιο που χρειάζεται να επενδυθεί.

Να επιλέξει κάποιος να καλλιεργήσει σταφίδα ελπίζοντας σε τι; Να βάλει συκιές προσδοκώντας ότι θα διατηρηθούν σε υψηλό επίπεδο οι τιμές ή η αύξηση της παραγωγής θα επιφέρει κατάρρευση; Υπάρχει μια αξιόπιστη μελέτη της αγοράς για το προϊόν και το ποιες είναι οι προοπτικές του; Εδώ δεν ξέρουν πόσο θα είναι η τιμή του προϊόντος μερικές εβδομάδες πριν βγει στην αγορά, θα ξέρουν ποια θα είναι η προοπτική του την επόμενη δεκαετία;

Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο ανασφάλειας και κινδύνου, η επένδυση στον αγροτικό τομέα φαντάζει μεγαλύτερου ρίσκου και κινδύνου ακόμα και από χρηματιστηριακό προϊόν. Ο αγροτικός τομέας του παρελθόντος δεν πρόκειται να αναγεννηθεί αν δεν αλλάξουν διαδικασίες και μεγέθη. Τα δημογραφικά χαρακτηριστικά της επαρχίας αποκλείουν καλλιέργειες που στηρίζονταν στην οικογενειακή εργασία, ενώ η επένδυση σε τεχνολογικά μέσα απαιτεί κεφάλαια και μεγάλους κλήρους. Με δύο λόγια, χρειάζεται μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση του αγροτικού χώρου και των επενδύσεων σε αυτόν. Πράγματα δηλαδή που δεν συζητούνται καν στο πολιτικό καφενείο των εύκολων λύσεων και στο πανηγύρι εξιδανίκευσης ενός ανύπαρκτου, ονειρικού παρελθόντος.

panagopg@gmail.com