Δύο χρόνια άντεξε η οικογένεια με τα έξι παιδιά που εγκαταστάθηκε στη Φουρνά Ευρυτανίας. Το παραμύθι της επιστροφής στο χωριό και όλα τα άλλα γλυκανάλατα που γέμισαν τηλεοπτικό χρόνο αποδείχτηκε ότι δεν έχουν σχέση με τη σκληρή πραγματικότητα της υπαίθρου. Η παραμονή στο χωριό για νέα ζευγάρια –και πολύ περισσότερο η επιστροφή σε αυτό ανθρώπων που δεν ξέρουν τι θα πει χωριό– είναι καταδικασμένες επιλογές. Δεν τρελάθηκαν οι χιλιάδες που έφυγαν από τα χωριά, αν υπήρχε παράδεισος και εύκολη ζωή, θα έμεναν. Η επιβίωση ήταν δύσκολη και ακόμα δυσκολότερη η κοινωνική καθημερινότητα. Τώρα, αν αναπολούν κάποιοι τη χαμένη τους νεότητα και εξιδανικεύουν την παλιά ζωή, αυτό είναι άλλο ζήτημα που δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα και εμπίπτει σε συγκεκριμένους επιστημονικούς τομείς. Υποστηρίζουμε εδώ και χρόνια –κόντρα στα εύκολα αφηγήματα– ότι χρειάζεται να επαναπροσδιοριστεί ο ρόλος των χωριών.

Η μόνιμη κατοικία σε αυτά θα φθίνει και σύντομα θα αποτελέσει παρελθόν. Αυτό δεν προκύπτει από κάποιο υποχθόνιο σχέδιο σκοτεινών δυνάμεων, αλλά από τις ανάγκες της ζωής. Τα εκατοντάδες χωριά της Μεσσηνίας δημιουργήθηκαν επειδή οι καλλιέργειες και η κτηνοτροφία επέβαλαν την κατοικία κοντά στα κτήματα και τα ζώα. Η ελαιοκαλλιέργεια, που αποτελεί πλέον τη μοναδική ενασχόληση στον αγροτικό χώρο της περιοχής, δεν προϋποθέτει την κατοικία στους μικρούς οικισμούς. Οδηγούμαστε σε οικισμούς που θα κατοικούνται μερικές ημέρες το χρόνο, με τους νέους αγρότες να επιλέγουν να εγκατασταθούν στα κοντινότερα αστικά ή ημιαστικά κέντρα. Μιλάμε δηλαδή για έναν άλλο οικιστικό χάρτη, ο οποίος θα δημιουργηθεί από τις επιλογές των ανθρώπων για μια καλύτερη ζωή και θα πρέπει σταδιακά να στηριχθεί και να υποστηριχθεί από Πολιτεία και Αυτοδιοίκηση. Τα περισσότερα χωριά μέσα στην επόμενη εικοσαετία θα έχουν ερημώσει, και αυτό γιατί έχουν αλλάξει οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες.

Οι λόγοι που τα δημιούργησαν δεν υφίστανται πλέον και γι' αυτό εγκαταλείπονται. Όπως εξελίσσονται τα πράγματα, αν γεμίσουν για κάποιο λόγο ξανά τα χωριά, αυτό δεν θα είναι δείγμα προόδου και εξέλιξης, αλλά φτώχειας και δυστυχίας. Το να κατανοηθεί η πορεία των πραγμάτων είναι κρίσιμο για να σταματήσουμε να δίνουμε μάχες οπισθοφυλακής και να νομίζουμε ότι μπορεί να αναβιώσει ένα εξιδανικευμένο παρελθόν. Οι ιστορίες αποτυχίας εγκατάστασης νέων ανθρώπων στα χωριά αποτελούν μια ακόμα υπενθύμιση ότι χρειάζεται να δούμε εντελώς διαφορετικά τον αγροτικό χώρο και συνολικά την ύπαιθρο.

panagopg@gmail.com