Οι πολιτικές εξελίξεις δεν προσδιορίζονται από τις κινήσεις του ενός ή του άλλου πολιτικού ή από τη φιλοδοξία κάποιου-ας να αναδειχθεί σε πολιτικό πρόσωπο. Καθορίζονται πρωτίστως από τις προσδοκίες των πολιτών. Οι πολιτικοί και τα κόμματα λειτουργούν ως καθρέφτης των αιτημάτων, των αναγκών και των προσδοκιών της κοινωνίας. Οι πολιτικοί δεν προκύπτουν από παρθενογένεση ούτε φυτρώνουν στο Κοινοβούλιο από μόνοι τους, οι πολίτες είναι αυτοί που τους επιλέγουν και αυτοί που εκπροσωπούν.
Οι λόγοι για τους οποίους οι πολίτες επιλέγουν το ένα ή το άλλο πολιτικό πρόσωπο είναι πολλοί, συχνά αντιφατικοί και αλληλοσυγκρουόμενοι. Ωστόσο, κατά πλειοψηφία έχουν ένα κοινό σημείο αναφοράς: την τσέπη. Η προσωπική οικονομική κατάσταση και, κυρίως, η προσδοκία βελτίωσής της αποτελούν το βασικό κριτήριο της επιλογής μπροστά στην κάλπη. Υπάρχουν ασφαλώς και άλλα κριτήρια, ιδεολογικά ή αξιακά, όμως σπάνια έχουν την ίδια βαρύτητα. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να ψηφίσει κάποιος πρόσωπο ή κόμμα που δεν εγγυάται -ή τουλάχιστον δεν υπόσχεται πειστικά- τη βελτίωση της προσωπικής του θέσης. Αν το πράξει, αυτό θα οφείλεται είτε σε άγνοια είτε σε ιδεολογικές ψευδαισθήσεις.
Η προσωπική οικονομική κατάσταση αποτελεί, επομένως, το βασικό ζητούμενο και στη σημερινή συγκυρία επηρεάζεται άμεσα από τον τρόπο, με τον οποίο τα βγάζει πέρα το μέσο ελληνικό νοικοκυριό. Η κυβέρνηση της Ν.Δ. καταγράφει χαμηλές δημοσκοπικές επιδόσεις και έχει απολέσει περίπου τη μισή εκλογική της δύναμη, ακριβώς επειδή αδυνατεί να τιθασεύσει την ακρίβεια. Ο πληθωρισμός αυξήθηκε στο 2,6% τον Δεκέμβριο από 2,4% τον Νοέμβριο, 2% τον Οκτώβριο και 1,9% τον Σεπτέμβριο. Αυτή η πραγματικότητα, που αποτυπώνεται με τον πιο ωμό τρόπο στο ταμείο του σούπερ μάρκετ κάθε εβδομάδα, αποτελεί τη βασική αιτία της πολιτικής φθοράς του κυβερνώντος κόμματος -φθοράς που είναι πιθανότατα μεγαλύτερη από εκείνη που εμφανίζεται στις δημοσκοπήσεις μέσω της περίφημης στάθμισης.
Αν στην ακρίβεια προστεθεί η εκτίναξη των ενοικίων και η γενικευμένη αίσθηση διαφθοράς και παρεοκρατίας, τότε διαμορφώνεται ένα νέο πολιτικό πλαίσιο. Στην κοινωνία κυριαρχούν η απογοήτευση και η αγανάκτηση, δημιουργώντας τις συνθήκες ώστε ο πολίτης να ψηφίζει «ό,τι βρει μπροστά του», με το γνώριμο επιχείρημα «ας δούμε και αυτούς» ή «ας δοκιμάσουμε μήπως αλλάξει κάτι στην καθημερινότητά μας». Ο συγκεκριμένος τρόπος πολιτικής συμπεριφοράς έχει αποδειχθεί επανειλημμένα ότι οδηγεί σε χειρότερες καταστάσεις, όμως σε συνθήκες ασφυξίας ισχύει το γνωστό «ο πνιγμένος από τα μαλλιά του πιάνεται».
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η αύξηση του πληθωρισμού καταγράφεται τον Δεκέμβριο, σε μια περίοδο όπου δεν υφίσταται η αυξημένη κατανάλωση του καλοκαιριού, όπου τα εκατομμύρια των τουριστών, σύμφωνα με το κυρίαρχο αφήγημα, «ζεσταίνουν» την αγορά και ωθούν τις τιμές προς τα πάνω. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι η κυβέρνηση αδυνατεί να παρέμβει ουσιαστικά στην αγορά, επιβάλλοντας κανόνες υγιούς ανταγωνισμού. Αντίστοιχα, όσον αφορά την αύξηση των ενοικίων, τίθεται εύλογα το ερώτημα αν το πρόβλημα είναι πράγματι η βραχυχρόνια μίσθωση ή αν η βασική αιτία βρίσκεται στο εκρηκτικά αυξημένο κόστος κατασκευής και συντήρησης στην οικοδομή, με υλικά, εργασία και γη να κινούνται σε εξωπραγματικά για την ελληνική οικονομία επίπεδα.
Όσοι παρακολουθούν συστηματικά τις τιμές βασικών προϊόντων εντοπίζουν πλήθος παραφωνιών που δεν δικαιολογούνται. Συνολικά, οι εναρμονισμένες πρακτικές, η έλλειψη ουσιαστικών ελέγχων και παρεμβάσεων που θα μπορούσαν να αποσυμπιέσουν τις τιμές, σε συνδυασμό με τη διατήρηση των μισθών σε χαμηλά επίπεδα, δημιουργούν ένα ασφυκτικό οικονομικό περιβάλλον για τη συντριπτική πλειονότητα των πολιτών.
Η τσέπη, λοιπόν, εξακολουθεί να καθορίζει τις πολιτικές εξελίξεις. Η κυβέρνηση δείχνει να έχει χάσει τον έλεγχο σε κρίσιμους τομείς, που επηρεάζουν άμεσα την οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών. Η μεσαία τάξη αγκομαχά και φοβάται τα χειρότερα και σε αυτόν τον φόβο επιχειρεί να ποντάρει η κυβέρνηση για τη διατήρηση της πολιτικής της υπεροχής. Όμως ο φόβος έχει αποδειχθεί και στο παρελθόν ότι δεν αρκεί. Αν τους επόμενους μήνες οι πολίτες δεν δουν πραγματική βελτίωση στην τσέπη τους, οι εξελίξεις θα είναι αναπόφευκτες. Το πότε και με ποιον τρόπο θα εκδηλωθούν παραμένει ανοιχτό, μπορεί να καθυστερήσουν ή να πάρουν τη μορφή χιονοστιβάδας. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η οικονομική κατάσταση των πολιτών θα είναι ο καθοριστικός παράγοντας, επιταχύνοντας ή αναστέλλοντας κάθε πολιτική εξέλιξη.

panagopg@gmail.com