Μια ολόκληρη κοινωνία εκπαιδεύτηκε να πιστεύει ότι ο πλούτος δεν παράγεται, αλλά μοιράζεται. Αρκεί να γνωρίζεις τον κατάλληλο άνθρωπο στο κατάλληλο γραφείο και να βρίσκεσαι στη σωστή ουρά την κατάλληλη στιγμή. Για δεκαετίες οι κυβερνήσεις μοίραζαν παροχές χωρίς να λογαριάζουν παραγωγικότητα, αποδοτικότητα και αντοχές των δημόσιων ταμείων. Έτσι ρίζωσε η βολική πεποίθηση ότι η οικονομία είναι μια μεγάλη πίτα στα χέρια της εκάστοτε κυβέρνησης. Το ζητούμενο ήταν ποιος θα πάρει μεγαλύτερο κομμάτι και ποιος θα βρεθεί πιο κοντά στον υπουργό, στον βουλευτή ή στον τοπικό κομματάρχη. Η δημιουργία νέου πλούτου έμενε συνήθως για κάποια άλλη συζήτηση.
Η κρίση στέρεψε τις παλιές πηγές και διέλυσε μεγάλο μέρος των κομματικών μηχανισμών. Το λεφτόδεντρο όμως δεν ξεριζώθηκε. Άλλαξε κηπουρούς. Μετακόμισε στα κόμματα διαμαρτυρίας και στους νέους σωτήρες, που ανακάλυψαν ότι είναι πολύ ευκολότερο να υπόσχεσαι χρήματα από το να εξηγείς πώς παράγονται. Κάθε δύσκολο πρόβλημα απέκτησε μια εύκολη λύση και κάθε εύκολη λύση έναν λογαριασμό που θα πλήρωνε κάποιος άλλος. Ευθύνη έχουν ασφαλώς και οι οικονομικά αναλφάβητοι πολίτες που πιστεύουν ότι το βιοτικό επίπεδο μπορεί να εκτοξευθεί χωρίς περισσότερη παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών. Πολύ μεγαλύτερη ευθύνη έχουν όμως οι πολιτικοί τσαρλατάνοι που γνωρίζουν ότι αυτό δεν γίνεται και συνεχίζουν να το υπόσχονται. Πουλάνε μάλιστα και ανθρωπισμό: οι αριθμοί, λένε, είναι ψυχροί και εκείνοι ενδιαφέρονται για τους ανθρώπους. Μέχρι να έρθει ο λογαριασμός. Οι τσαρλατάνοι αυτοί δεν είναι ούτε δεξιοί ούτε αριστεροί, ό,τι και αν δηλώνουν και όπως κι αν αυτοπροσδιορίζονται. Η πολιτική απάτη δεν αποκτά ιδεολογία επειδή τυλίγεται με μια σημαία. Ο λαϊκιστής που υπόσχεται πλούτο χωρίς παραγωγή παραμένει λαϊκιστής είτε επικαλείται την κοινωνική δικαιοσύνη είτε την πατρίδα, είτε εμφανίζεται ως επαναστάτης είτε ως αντισυστημικός σωτήρας.
Οι επαγγελματίες σωτήρες επενδύουν στην άγνοια, στην οργή και κυρίως στην προσδοκία ότι κάποιος άλλος θα πληρώσει. Γιατί το λεφτόδεντρο μπορεί να είναι μύθος, ο λογαριασμός όμως είναι απολύτως πραγματικός. Και καταλήγει πάντοτε στους ίδιους: σε όσους εργάζονται, παράγουν και πληρώνουν φόρους.
