Ο αγροτικός τομέας της χώρας βρίσκεται σε διαρκή συρρίκνωση. Μπορεί βεβαίως να εξακολουθεί να έχει σημαντικό οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα, αλλά κάθε χρόνο αυτό μειώνεται. Σε περιοχές όπως η Μεσσηνία, ο ρόλος και η σημασία του αγροτικού τομέα παραμένουν κυρίαρχοι στην τοπική οικονομική και κοινωνική λειτουργία.
Οι αδυναμίες του αγροτικού τομέα είναι γνωστές και επαναλαμβάνονται σε κάθε ευκαιρία: μικρός αγροτικός κλήρος, υψηλό κόστος παραγωγής, γήρανση των απασχολουμένων στον τομέα, απουσία έργων υποδομής στη διαχείριση των φυσικών πόρων για άρδευση, καθώς και έλλειψη ορθολογικής διαχείρισης και εμπορίας των παραγόμενων προϊόντων. Όλα αυτά μαζί περιορίζουν την παραγωγικότητα, καθιστούν τα τοπικά προϊόντα λιγότερο ανταγωνιστικά και βάζουν εμπόδια στη μακροπρόθεσμη προσαρμογή του τομέα σε μεγάλες προκλήσεις, όπως το δημογραφικό και η κλιματική αλλαγή.
Η επίδειξη πολιτικού ενδιαφέροντος για τον αγροτικό τομέα λίγο πριν από τις εκλογές είναι αυτό που δημιουργεί εξόχως αρνητικές αντιδράσεις. Οι αγρότες έχουν κουραστεί από την πολιτική πρακτική των ωραίων λόγων και του δήθεν ενδιαφέροντος για τα προβλήματά τους. Αντιλαμβάνονται ότι τίποτα ουσιαστικό δεν προχωρά και απλώς όλοι γυρίζουν γύρω-γύρω από τα ίδια, χωρίς καμία σημαντική εξέλιξη.
Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ ήταν η χαριστική βολή στην αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος. Οι αγρότες γνώριζαν εδώ και χρόνια ότι οι επιδοτήσεις απομειώνονταν από ένα περίεργο σύστημα διαχείρισης, αλλά δεν είχαν εικόνα για το μέγεθος και το βάθος αυτού του κυκλώματος.
Η έλλειψη ενδιαφέροντος σε επίπεδο Μεσσηνίας καταγράφεται με εμφαντικό τρόπο σε δύο κυρίαρχα ζητήματα, στην έλλειψη στρατηγικής για το ελαιόλαδο και, βέβαια, στην απαράδεκτη στασιμότητα στα αρδευτικά έργα. Οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης εξαντλήθηκαν χωρίς να γίνει δυνατή η κατασκευή των δικτύων του Φιλιατρινού φράγματος, ενώ το Μιναγιώτικο μετατέθηκε στο περιορισμένων χρηματοδοτικών δυνατοτήτων Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Όσο για άλλα μικρότερα αρδευτικά, όπως η λιμνοδεξαμενή Τρικόρφου και τα δίκτυα του ΓΟΕΒ, αυτά είναι βαλτωμένα σε κάποια επιτροπή που εξετάζει, βαθμολογεί και… διαβουλεύεται. Με αυτούς τους ρυθμούς είναι προφανές ότι πάμε για την επόμενη εικοσαετία και βάλε.
Τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα στον ελαιοκομικό τομέα. Όλοι αντιλαμβάνονται ότι το ελαιόλαδο δεν μπορεί να συνεχίσει να εξάγεται χύμα, χωρίς όνομα και ταυτότητα, γιατί έτσι χάνει την αξία του. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός έχει κάνει επανειλημμένα τη συγκεκριμένη διαπίστωση. Τι έγινε όμως τα τελευταία 7 χρόνια σε αυτή την κατεύθυνση; Υπήρχε χρηματοδοτικό πρόγραμμα για την ενίσχυση της συγκέντρωσης και της τυποποίησης του προϊόντος; Μήπως υπήρχαν ειδικά επιχειρηματικά σχέδια για τον συγκεκριμένο τομέα; Αξιοποιήθηκε έστω η ευνοϊκή συγκυρία των υψηλών τιμών για να κερδηθούν αγορές; Μήπως έγινε κάτι στο επίπεδο του κόστους, με την προώθηση κοινών καλλιεργητικών σχημάτων; Υπήρξαν έστω φορολογικά κίνητρα για κοινές δράσεις σε καλλιέργεια και τυποποίηση; Τίποτα απολύτως!
Τα πάντα αφέθηκαν στην τύχη τους, με μια παράλληλη επίδειξη ενδιαφέροντος σε συναντήσεις και συσκέψεις, απλώς για να γίνονται οι ίδιες και οι ίδιες διαπιστώσεις. Το ζήτημα όμως δεν είναι οι διαπιστώσεις, αλλά η εφαρμογή πολιτικών που θα στηρίζουν τον αγροτικό τομέα και τους ανθρώπους του, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη συνέχιση της ζωής στην ύπαιθρο, η εγκατάλειψη της οποίας παίρνει μορφή χιονοστιβάδας.
Η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί στον αγροτικό τομέα και στην ύπαιθρο συνολικά δεν είναι απλώς ανησυχητική, έχει χαρακτήρα συναγερμού. Οι διαπιστώσεις πλέον δεν αρκούν. Απαιτούνται άμεσα μέτρα που θα αντιμετωπίζουν τα ουσιαστικά προβλήματα. Ειδικά στη Μεσσηνία, η έλλειψη πολιτικής για το ελαιόλαδο δημιουργεί τεράστιους κινδύνους που μπορούν να τινάξουν τα πάντα στον αέρα. Η περιοχή κινδυνεύει με κατάρρευση, αν επιβεβαιωθούν τα αρνητικά σενάρια για την παραγωγή και την τιμή του ελαιόλαδου σε επίπεδο Μεσογείου.
Η αλήθεια είναι ότι έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος και η αναστροφή των αρνητικών εξελίξεων είναι πλέον εξαιρετικά δύσκολη. Η κατανόηση ότι βρίσκονται τα πάντα στο «κόκκινο» απαιτεί δράσεις σε επίπεδο συναγερμού. Αν μείνουμε στις διαπιστώσεις και περιμένουμε να ωριμάσουν 7 χρόνια οι μελέτες και οι διαδικασίες, όπως έγινε για να μπουν οι σωλήνες στο Φιλιατρινό φράγμα, υπογράφουμε την εγκατάλειψη του αγροτικού τομέα και της παραγωγής στην ελληνική ύπαιθρο.
panagopg@gmail.com
