Ο εργάτης πίστευε ότι το παιδί του θα γίνει υπάλληλος, ο υπάλληλος ότι το δικό του παιδί θα γίνει επιστήμονας και σχεδόν όλοι προσδοκούσαν ότι σε δέκα χρόνια θα ζουν καλύτερα. Η προσδοκία αύξησης του εισοδήματος και βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου συγκρατούσε σε μεγάλο βαθμό τις κοινωνικές εντάσεις. Στον 21ο αιώνα αυτή η βεβαιότητα κατέρρευσε.
Οι τεχνολογικές εξελίξεις, η παγκόσμια ανακατανομή της εργασίας και κυρίως η αδυναμία εκσυγχρονισμού των ελληνικών οικονομικών δομών περιόρισαν δραματικά τις δυνατότητες κοινωνικής ανόδου. Η χρεοκοπία του 2010 έδωσε τη χαριστική βολή. Μια ολόκληρη γενιά δεν έφτασε ποτέ στην κορυφή της εισοδηματικής της διαδρομής και η επόμενη ξεκίνησε τη ζωή της χωρίς τη βεβαιότητα ότι θα ζήσει καλύτερα από τους γονείς της. Οι κυβερνήσεις που ακολούθησαν κράτησαν την Ελλάδα όρθια και αυτό δεν είναι μικρό επίτευγμα. Δεν κατάφεραν όμως να αποκαταστήσουν πλήρως το πραγματικό εισόδημα που χάθηκε μετά το 2009 και κυρίως να επαναφέρουν την προσδοκία της κοινωνικής ανόδου. Εδώ βρίσκεται κατά τη γνώμη μου η ρίζα του αισθήματος αδικίας που πνίγει σήμερα την ελληνική κοινωνία.
Ο μέσος πολίτης μπορεί να το περιγράφει ως «ακρίβεια», χωρίς να αναλύει δείκτες πραγματικού εισοδήματος και αγοραστικής δύναμης. Στην κάλπη όμως δεν εξετάζεται στις οικονομικές θεωρίες. Ψηφίζει με βάση τη ζωή που ζει και εκείνη που περίμενε να ζήσει. Με αυτό το αίσθημα θα βρεθεί αντιμέτωπη και η κυβέρνηση Μητσοτάκη στις επόμενες εκλογές. Πάνω στην ίδια απογοήτευση τρέφεται άλλωστε μεγάλο μέρος της αντισυστημικής ψήφου. Το πρόβλημα επομένως δεν λύνεται με εξαγγελίες για τον μέσο ή τον κατώτατο μισθό. Θα αρχίσει να υποχωρεί όταν ο μέσος πολίτης ξαναπιστέψει ότι σε πέντε ή δέκα χρόνια θα ζει καλύτερα από σήμερα. Γιατί καμία κοινωνία δεν μπορεί να πορεύεται για πολύ όταν η πλειονότητα κοιτάζει το μέλλον και περιμένει μόνο περισσότερες δυσκολίες.
ΣΣ Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην έντυπη έκδοση της "Ελευθερίας" την Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου πριν τις εξαγγελίες του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη ΔΕΘ
