Είναι το αποτέλεσμα μιας ευρωπαϊκής πραγματικότητας που τα παραδοσιακά κόμματα αρνούνται εδώ και χρόνια να αντιμετωπίσουν. Το αν η ακραία ρητορική θα αντέξει στην επαφή με την εξουσία μένει να αποδειχθεί. Στην Ιταλία, για παράδειγμα, αρκετές από τις κορώνες της Τζόρτζια Μελόνι εξαφανίστηκαν μόλις συνάντησαν τους δημοσιονομικούς περιορισμούς και την ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Το πολιτικό μήνυμα όμως παραμένει.
Ολοένα περισσότεροι Ευρωπαίοι προτιμούν τις εύκολες απαντήσεις της άκρας δεξιάς από τις χιλιοειπωμένες συνταγές των κομμάτων που κυβέρνησαν την Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες. Χριστιανοδημοκράτες και σοσιαλδημοκράτες χάνουν σταθερά το παραδοσιακό τους ακροατήριο επειδή δεν έχουν πειστικές απαντήσεις για τη γήρανση του πληθυσμού, τις τεχνολογικές ανατροπές, τη μετανάστευση και κυρίως τη συμπίεση της μεσαίας τάξης. Ο Γερμανός συνταξιούχος που αναγκάζεται να δουλεύει για να συμπληρώσει το εισόδημά του δύσκολα θα συγκινηθεί από διακηρύξεις περί παγκόσμιας δικαιοσύνης. Πρώτα θέλει αξιοπρεπή ζωή στη δική του χώρα. Κάπως έτσι σκέφτεται και ο μέσος Έλληνας. Εργαζόμενοι και συνταξιούχοι βλέπουν τα πραγματικά τους εισοδήματα να πιέζονται και τις προσδοκίες κοινωνικής ανόδου να περιορίζονται. Σε αυτό το περιβάλλον βρίσκουν εύφορο έδαφος όσοι υπόσχονται ότι για όλα φταίνε οι μετανάστες, οι μειονότητες ή o σιωνισμός.
Στην Ελλάδα, και ιδιαίτερα στη Μεσσηνία, ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς έχει τη δική του διακριτή συνεισφορά. Αφού νομιμοποίησε πολιτικά τις πλατείες των «αγανακτισμένων» το 2011, συνεχίζει να προσφέρει πολιτικό άλλοθι σε ακραίες φωνές, ανοίγοντας διάπλατα την πόρτα σε εν δυνάμει αντιδημοκρατικές επιλογές. Το σκηνικό συμπληρώνεται από δύο διαχρονικές παθογένειες. Από τη μία, η παραδοσιακή δεξιά υιοθετεί την ακραία ατζέντα αντί να αναμετρηθεί ιδεολογικά μαζί της, πιστεύοντας αφελώς ότι έτσι θα συγκρατήσει τις διαρροές. Από την άλλη, η αριστερά ξεπλένει τον φασισμό, ταυτίζοντας συλλήβδην την αστική δημοκρατία με τον ναζισμό και τον καπιταλισμό. Όταν όλες οι λέξεις σημαίνουν φασισμό, στο τέλος ο πραγματικός φασισμός παύει να τρομάζει. Και τότε το εκλογικό φλερτ με το παρελθόν γίνεται πολύ πιο εύκολο.
