Η Μεσσηνία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο αναπτυξιακό σταυροδρόμι. Ο αγροτικός τομέας συρρικνώνεται, ενώ η ύπαιθρος εγκαταλείπεται με γεωμετρική πρόοδο. Η Καλαμάτα μετατρέπεται στο μεγάλο αστικό κέντρο της νότιας Πελοποννήσου. Ο τομέας των υπηρεσιών διογκώνεται, με τον τουρισμό να καλείται να καλύψει το κενό που έχει δημιουργήσει η συρρίκνωση της πρωτογενούς παραγωγής. Η περιοχή, για να διατηρήσει τα σημερινά επίπεδα εισοδήματος, θα πρέπει να γίνει υποδοχέας νέων επενδύσεων σε όλους τους τομείς όπου υπάρχει σήμερα οικονομική δραστηριότητα, αλλά και σε νέους.
Στον αγροτικό τομέα, το παραδοσιακό μοντέλο των μικρών καλλιεργειών οικογενειακής κλίμακας δεν μπορεί πλέον να συντηρηθεί. Όπως πολλές φορές έχουμε αναφέρει, κανένα νέο ζευγάρι δεν είναι διατεθειμένο να εγκατασταθεί σε χωριό και να ζήσει όπως οι γονείς μας. Σε πρώτη φάση, η ελαιοκαλλιέργεια από απόσταση και με ξένα εργατικά χέρια θα παραμείνει ζωντανή, μέχρι να καταστεί εντελώς ασύμφορη. Μακροπρόθεσμα, όμως, η συγκέντρωση εκτάσεων και η καλλιέργεια με νέους όρους είναι η μόνη δυνατότητα που μπορεί να διατηρήσει το αγροτικό εισόδημα.
Μιλάμε, δηλαδή, για αγροτικές επιχειρήσεις που θα συγκεντρώσουν την αγροτική γη με αγορά ή μακροχρόνια μίσθωση και θα λειτουργούν με καθαρά επιχειρηματικούς όρους, στηριζόμενες σε σύγχρονο τεχνολογικό εξοπλισμό. Μια τέτοια εξέλιξη προϋποθέτει επενδύσεις κεφαλαίων και διευκόλυνση των διαδικασιών για την πώληση και εκμίσθωση γης. Απαιτούνται κίνητρα και φορολογικές ελαφρύνσεις. Όλα αυτά προφανώς δεν θα γίνουν από τη μια ημέρα στην άλλη, αλλά σε βάθος χρόνου —και αφού πρώτα περάσουμε από τη φάση της εγκατάλειψης και του «βάρους» διατήρησης των κληρονομημένων γεωργικών εκτάσεων.
Ο τομέας που καλείται να καλύψει το κενό της υπαίθρου είναι ο τουρισμός. Η Μεσσηνία μπήκε τελευταία στον τουριστικό χάρτη της χώρας και έχει τεράστια πλεονεκτήματα και δυνατότητες. Το πρόβλημα και εδώ είναι η έλλειψη επενδύσεων που θα αυξήσουν τις διαθέσιμες τουριστικές κλίνες, δίνοντας τη δυνατότητα για αύξηση των επισκεπτών και, το σημαντικότερο, για τη χρονική επιμήκυνση της τουριστικής σεζόν. Η Μεσσηνία έχει τη δυνατότητα να επιτύχει τουρισμό των τεσσάρων εποχών, αλλά με τις σημερινές υποδομές δεν μπορεί να το διεκδικήσει και να το επιτύχει.
Η παραλιακή ζώνη δυτικά του Νέδοντα και μέχρι το Πεταλίδι παραμένει αναξιοποίητη και αποτελεί το μεγάλο στοίχημα για την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Το πώς θα αξιοποιηθεί όλη αυτή η έκταση, το πώς θα ενισχυθούν οι επενδύσεις και με ποιους όρους, είναι ένα μεγάλο ζήτημα που προφανώς πρέπει να συζητηθεί, να αποφασιστεί και να κλείσει άμεσα σε τοπικό επίπεδο. Όσο αυτό δεν συμβαίνει, χάνονται ευκαιρίες, ενώ ταυτόχρονα ο καθένας κάνει ό,τι μπορεί και ό,τι θέλει, υποθηκεύοντας το μέλλον της περιοχής.
Υπάρχει, τέλος, ένα τεράστιο θέμα που αφορά κυρίως τη Δυτική Μεσσηνία, το οποίο τέθηκε πρόσφατα και νομίζουμε πως δεν έχει συζητηθεί επαρκώς. Η πιθανότητα εξόρυξης υδρογονανθράκων ανοιχτά του Κυπαρισσιακού κόλπου δημιουργεί ευκαιρίες για την ανάπτυξη ενός νέου τομέα, αλλά εμπεριέχει και κινδύνους. Μια τέτοια βαριά δραστηριότητα στον θαλάσσιο χώρο μπορεί να τινάξει στον αέρα το τουριστικό προϊόν της περιοχής. Οι περισσότεροι βέβαια δεν ανησυχούν, γιατί θεωρούν ελάχιστες τις πιθανότητες να γίνει κάτι πέρα από έρευνες, αλλά ποτέ κανείς δεν ξέρει πού μπορεί να οδηγήσει η συγκεκριμένη ιστορία.
Η ανάγκη για επενδύσεις και αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της Μεσσηνίας προκαλεί αντιδράσεις. Ο φόβος του καινούργιου και του διαφορετικού δημιουργεί αντιστάσεις. Οι περισσότεροι, εξιδανικεύοντας το παρελθόν, θέλουν επιστροφή σε έναν παράδεισο που ποτέ δεν υπήρχε. Καμία οικονομία και καμία περιοχή δεν μπορεί να πάει μπροστά χωρίς νέες επενδύσεις και, βέβαια, ρίσκο. Τίποτα δεν μπορεί να συμβεί χωρίς κίνδυνο και κόστος.
Τα δημογραφικά στοιχεία και η ανακοίνωση των γεννήσεων των προηγούμενων χρόνων δεν αφήνουν κανένα περιθώριο παρερμηνειών. Η Μεσσηνία συρρικνώνεται με ρυθμό διπλάσιο του μέσου ελληνικού όρου. Την ίδια στιγμή —και αυτό έχει τη σημασία του— η μόνη περιφέρεια της χώρας που δεν φθίνει πληθυσμιακά είναι η Κρήτη. Αυτό λέει πολλά για όσους μπορούν ακόμα να αντιληφθούν τον ρόλο του συνδυασμού επενδύσεων σε τουρισμό και αγροτικό τομέα. Σε κάθε περίπτωση, η ανάληψη του ρίσκου νέων επενδύσεων είναι η μόνη πιθανότητα να μεταβληθεί η φθίνουσα πορεία, πριν η κατάρρευση καταστεί μαθηματικά βέβαιη.
panagopg@gmail.com
