Οι εκτιμήσεις της Κομισιόν για την πορεία του ελαιόλαδου την επόμενη περίοδο επιβεβαιώνουν τους φόβους για αρνητικές εξελίξεις στο εισόδημα των Μεσσήνιων παραγωγών. Η αναμενόμενη αύξηση της παραγωγής, σε συνδυασμό με την πτώση της κατανάλωσης, είναι βέβαιο ότι θα φέρει μείωση των τιμών. Το μόνο που μένει να δούμε είναι σε τι βαθμό θα συμβεί αυτό και αν μιλάμε για μια διαχειρίσιμη πτώση ή για κατάρρευση.
Η μείωση της κατανάλωσης ελαιόλαδου είναι το εξόχως ανησυχητικό στοιχείο για το μέλλον του προϊόντος. Αν οι καταναλωτές αντικαταστήσουν το ελαιόλαδο με υποκατάστατα ή αν κυριαρχήσουν συνήθειες που δεν το χρησιμοποιούν, σε συνδυασμό με την αύξηση της παραγωγής σε όλες τις χώρες της Μεσογείου, αντιλαμβάνεται ο καθένας ότι το ελαιόλαδο θα έχει την πορεία της Κορινθιακής σταφίδας. Προϊόν χωρίς καταναλωτές δεν μπορεί να υπάρξει, όσες ημερίδες και να γίνουν και όσες αγωνιστικές κινητοποιήσεις και να πραγματοποιηθούν.
Το ζήτημα της κατανάλωσης είναι, λοιπόν, το κρίσιμο στοιχείο και εδώ φαίνεται πως το ελαιόλαδο πληρώνει τα προβλήματα στην αγορά και την ανισορροπία στις τιμές από το χωράφι στο ράφι. Η προπέρσινη εκτίναξη των τιμών σε συνδυασμό με τη μεγάλη ψαλίδα μεταξύ των τιμών παραγωγού και καταναλωτή φαίνεται πως πλήγωσαν την καταναλωτική συνήθεια. Σε μια εποχή που τα νοικοκυριά σε όλη την Ευρώπη μετρούν προσεκτικά τα έξοδα στο σούπερ μάρκετ, το «ακριβό» ελαιόλαδο βρήκε υποκατάστατα. Την ίδια στιγμή, η χρήση νέων τεχνικών στο μαγείρεμα και η εξάπλωση των συσκευών μαγειρέματος χωρίς ελαιόλαδο (Air Fryer) έχουν προφανείς αρνητικές συνέπειες στην κατανάλωση.
Η μείωση της κατανάλωσης δεν είναι βέβαια δραματική και το μερίδιο που χάθηκε μπορεί να ανακτηθεί, αλλά προφανώς χρειάζεται μια συντονισμένη επικοινωνιακή στρατηγική, η οποία θα τονίζει τα πλεονεκτήματα της κατανάλωσης ελαιόλαδου. Ταυτόχρονα, απαιτείται η διαμόρφωση συνθηκών στην αγορά που θα αποτρέπουν τα σκαμπανεβάσματα στην τιμή του προϊόντος, δημιουργώντας αίσθημα ασφάλειας στον καταναλωτή. Το πρόβλημα εδώ έχει να κάνει με τον τρόπο που φτάνει το ελαιόλαδο στο ράφι, δεν μπορεί η τιμή να διπλασιάζεται σε σχέση με αυτή που δίνεται στον παραγωγό.
Η παραγωγή ελαιόλαδου στη Μεσσηνία, αλλά και συνολικά στη χώρα, έχει οικονομικούς περιορισμούς. Αν το κόστος παραγωγής δεν καλύπτεται, η ελαιοκαλλιέργεια θα εγκαταλειφθεί. Έχουμε επανειλημμένα αναφερθεί τόσο στους παράγοντες που αυξάνουν το κόστος παραγωγής στους παραδοσιακούς ελαιώνες, όσο και στα δημογραφικά και οικονομικά χαρακτηριστικά των ελαιοπαραγωγών που διαμορφώνουν την κατάσταση στον κλάδο. Η αδυναμία κάλυψης του κόστους παραγωγής θα οδηγήσει σχεδόν αυτόματα και σε σύντομο χρόνο στην εγκατάλειψη, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την περιοχή.
Η διαμόρφωση μιας τιμής παραγωγού η οποία θα καλύπτει τουλάχιστον τα έξοδα είναι το βασικό ζητούμενο στη φάση που βρισκόμαστε. Δεν γνωρίζουμε πόσοι αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο που διατρέχει η περιοχή οικονομικά αλλά και περιβαλλοντικά, αλλά είμαστε βέβαιοι ότι, αν συνεχίσουμε να πορευόμαστε όπως τα πολλά τελευταία χρόνια, θα βρεθούμε σύντομα προ δυσάρεστων εκπλήξεων.
Η βελτίωση της κατανάλωσης στην Ε.Ε. και το άνοιγμα σε νέες αγορές είναι προφανώς στοιχεία που μπορούν να δώσουν ανάσα στην παρούσα φάση. Η ομαλοποίηση της αγοράς είναι επίσης σημαντικό ζητούμενο, αλλά οι στρεβλώσεις που επικρατούν δύσκολα αντιμετωπίζονται άμεσα και σε χρόνο που μπορεί να στηρίξει την ελαιοκαλλιέργεια. Η μείωση του κόστους παραγωγής απαιτεί κοινές καλλιεργητικές πρακτικές και συνεργασίες, που επίσης είναι δύσκολο να επιτευχθούν όταν δεν υπάρχει κουλτούρα συνεργασίας.
Τα πράγματα είναι δύσκολα και η εξέλιξη που έχουν πάρει εξόχως ανησυχητική. Οι μικρές ελαιοκαλλιέργειες στη Μεσσηνία, με την αδυναμία χρήσης τεχνολογικών μέσων στην καλλιέργεια και τη συγκομιδή, δεν βοηθούν στο να μειωθεί το κόστος και να κρατηθούν οι ελαιώνες. Κάποιοι θεωρούν ότι όσοι ανησυχούν υπερβάλλουν ή κινδυνολογούν, πιστεύοντας ότι με κάποιον τρόπο θα βρεθεί η νέα ισορροπία και θα διατηρηθεί το εισόδημα –έστω μειωμένο– και η καλλιέργεια στην περιοχή. Ελπίζουμε να έχουν δίκιο, αλλά φοβόμαστε ότι οι εξελίξεις θα είναι ραγδαία αρνητικές, γιατί η ελαιοκαλλιέργεια στη Μεσσηνία έχει κατά βάση συμπληρωματικό χαρακτήρα στο εισόδημα, και αυτό είναι ένα στοιχείο που θα λειτουργήσει ως επιταχυντής των εξελίξεων. Σε κάθε περίπτωση, η χρονιά που έρχεται θα είναι ενδεικτική για την πορεία των πραγμάτων στο μέλλον.

panagopg@gmail.com