Το ενεργειακό κόστος μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τον Αμερικανό - Ισραηλινό βομβαρδισμό του Ιράν έχει γονατίσει τις οικονομίες των χωρών της Ε.Ε., η οποία, ως γνωστόν, είναι απολύτως εξαρτημένη από το φυσικό αέριο της Ρωσίας και τα πετρέλαια των χωρών του Κόλπου. Οι ηγεσίες των χωρών της Ε.Ε. φέρουν τεράστια ευθύνη γιατί επαναπαύθηκαν στο φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο, παραβλέποντας ότι έχουν να κάνουν με απρόβλεπτα αυταρχικά καθεστώτα.
Χρηματοδότησαν το καθεστώς Πούτιν και βρέθηκαν τελικά αντιμέτωπες με το τέρας που οι ίδιες δημιούργησαν.
Η ανάδειξη στις ΗΠΑ μιας ακραίας λαϊκίστικης ομάδας, με πρόεδρο έναν άνθρωπο που χρησιμοποιεί την ισχύ και τους ολιγάρχες των νέων τεχνολογιών για να κάνει μπίζνες και να στηρίξει την κυριαρχία των ΗΠΑ στον κόσμο, έχει ως πρώτο θύμα την Ε.Ε. Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες «αδειάστηκαν» στο ουκρανικό μέτωπο, οι οποίες με τη σειρά τους αρνήθηκαν να λάβουν μέρος και να διευκολύνουν τις ΗΠΑ στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Το παλιό κοινό μέτωπο Ε.Ε. - ΗΠΑ έχει διαρραγεί και, ανάλογα με τα αποτελέσματα των εκλογών στις ΗΠΑ και σε χώρες της Ε.Ε. το επόμενο διάστημα, θα φανεί αν θα οδηγηθούμε σε οριστική ρήξη ή αν θα επέλθει επαναπροσέγγιση και συμφωνία σε νέα βάση.
Το σχέδιο της Ε.Ε. για απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και ενεργειακή αυτονομία έχει δεχτεί ισχυρό πλήγμα και έχει πάει προς τα πίσω. Η ηγεσία των χωρών της Ε.Ε. είναι προφανές ότι άργησε να θέσει σε προτεραιότητα την παραγωγή ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές αλλά και από πυρηνικά. Δεν έχουν άδικο όσοι υποστηρίζουν πως η συγκεκριμένη προοπτική οδήγησε σε μια σειρά από εξελίξεις που επέφεραν το σημερινό χάος. Κανένας δεν θέλει να χάσει τον καλύτερό του πελάτη διευκολύνοντάς τον να περάσει στη νέα φάση. Η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα στοιχίζει και θα κοστίσει τελικά ακριβά μέχρι να επιτευχθεί.
Πέρα από τα ενεργειακά, οι οικονομίες της Ε.Ε., και ειδικά οι βιομηχανικές, επηρεάζονται από την επιλογή των προηγούμενων δεκαετιών για μεταφορά της παραγωγής εκτός Ευρώπης. Τα φθηνά εργατικά χέρια στην Ανατολή και κυρίως στην Κίνα αξιοποιήθηκαν σε πρώτη φάση για την αύξηση των εσόδων στην ευρωπαϊκή οικονομία, αλλά αποτελούν πλέον θηλιά στον λαιμό της. Έχει χαθεί ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της Ε.Ε. και είναι δύσκολο να επανακτηθεί άμεσα. Η Κίνα κυριαρχεί ήδη στον τομέα της ηλεκτροκίνησης αλλά και σε προϊόντα τεχνολογίας αιχμής, προσπερνώντας τόσο την Ε.Ε. όσο και τις ΗΠΑ.
Οι ευρωπαϊκές οικονομίες βρίσκονται έτσι σε μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση και αυτό έχει προφανώς επιπτώσεις στους κατοίκους. Η μείωση των εισοδημάτων από το αυξημένο ενεργειακό κόστος και η καθήλωση των μισθών για να κρατηθεί η παραγωγή σε ανταγωνιστικά επίπεδα έχουν οδηγήσει σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο καθημερινότητας για τους πολίτες. Το κοινωνικό κράτος, το οποίο αποτελεί κατάκτηση των χωρών της Ε.Ε. και το οποίο δεν έχει όμοιό του σε παγκόσμιο επίπεδο, βρίσκεται πλέον στο στόχαστρο των περικοπών.
Ο συνδυασμός όλων αυτών των παραμέτρων δημιουργεί το εκρηκτικό μίγμα των αντιδράσεων που βλέπουμε στους δρόμους σε μια σειρά από ευρωπαϊκές χώρες. Οι πολίτες της Ευρώπης δεν έχουν μάθει να ζουν όπως οι Κινέζοι και οι Ρώσοι, ούτε να πεθαίνουν έξω από τα νοσοκομεία όπως στις ΗΠΑ, και αντιδρούν. Για να κρατηθεί όμως το κοινωνικό κράτος στην Ε.Ε., θα χρειαστεί να ανταγωνιστεί οικονομίες που λειτουργούν με διαφορετικές αντιλήψεις και κοινωνικές παροχές.
Η αναζήτηση λύσεων σε προβλήματα αυτού του μεγέθους αντιλαμβάνεται ο καθένας ότι δεν είναι εύκολη. Το πού θα οδηγηθεί η κατάσταση και πώς θα διαμορφωθούν οι νέες πολιτικές και οικονομικές ισορροπίες δύσκολα μπορεί να προβλεφθεί. Είναι βέβαιο ότι έχουμε περάσει σε μια νέα ιστορική φάση που έχει περισσότερο εθνικοκεντρισμό και αιτήματα για κρατική προστασία. Η διάλυση της Ε.Ε. είναι ένα ενδεχόμενο, αλλά η αποτυχία του Ηνωμένου Βασιλείου να «μεγαλουργήσει» εκτός των «δεσμών» της Ε.Ε. έχει δημιουργήσει αντιστάσεις που πιθανόν να καταστούν ισχυρές και σωτήριες για το οικοδόμημα.
Το συνολικό μεγάλο πρόβλημα των χωρών της Ευρώπης δεν είναι βέβαια η συμμετοχή στην Ε.Ε αλλά η ανάκτηση του παραγωγικού πλεονεκτήματος που είχαν για δεκαετίες, τη διατήρηση του κοινωνικού κράτους και την ασφάλεια που παρείχαν στους πολίτες. Αυτά είναι τα πραγματικά ζητήματα της επόμενης περιόδου και οι απαντήσεις δεν μπορούν να δοθούν μέσα από την αντιγραφή αυταρχικών καθεστώτων ή αδίστακτων μπίζνεσμαν. Αν η Ευρώπη απωλέσει το δημοκρατικό και κοινωνικό κεκτημένο προσπαθώντας να αντιγράψει αυταρχικές «συνταγές επιτυχίας» θα επέλθει συνολική χρεοκοπία σε βάρος των πολιτών και ειδικά των νέων.
panagopg@gmail.com
