Η εκλογική συντριβή του Τραμπισμού στις ΗΠΑ μόλις δύο χρόνια μετά τον θρίαμβό του δείχνει το πόσο ρευστά είναι τα πολιτικά πράγματα και πόσο εύκολες οι μεταβολές του εκλογικού σώματος. Οι λαϊκιστές κάθε είδους εύκολα καβαλάνε το κύμα της δυσαρέσκειας και της αγανάκτησης, αλλά όταν έρθει η ώρα της αντιμετώπισης της πραγματικότητας, αναδεικνύεται το μέγεθος των αυταπατών και των ψεύτικων προσδοκιών που καλλιεργήθηκαν.
Οι υποσχέσεις Τραμπ για αύξηση των εισοδημάτων των Αμερικανών σε συνδυασμό με τον ακραίο λόγο του κατά των πάντων καλλιέργησαν προσδοκίες που σε σύντομο χρονικό διάστημα αποδείχτηκαν ψεύτικες. Οι Αμερικανοί αντί να δουν βελτίωση του εισοδήματός τους ζουν έναν οικονομικό εφιάλτη, με τη χώρα τους να έχει εμπλακεί σε νέα πολεμικά μέτωπα χάνοντας και παραδοσιακούς συμμάχους. Τα έσοδα από τις δασμολογικές πολιτικές και τα ενεργειακά παιχνίδια δεν έφτασαν στους πολίτες· αντίθετα, αυτοί καλούνται να πληρώσουν το λογαριασμό.
Την ίδια ώρα, οι κοινωνικές εντάσεις εντείνονται, ενώ η αντιμεταναστευτική ρητορική και το κυνήγι μαγισσών με την anti-woke ατζέντα προκαλούν περισσότερα προβλήματα απ' όσα υποτίθεται πως θα έλυναν. Τα κοινωνικά προβλήματα δεν λύνονται προφανώς με στρατό στους δρόμους και με ακραία ρητορική. Σε κάθε περίπτωση, για μια ακόμα φορά αποδεικνύεται ότι αυτό που καθορίζει την ψήφο των πολιτών είναι πρώτα και κύρια η ατομική οικονομία και όλα τα άλλα έρχονται συμπληρωματικά.
Σε σύντομο χρονικό διάστημα οι πολίτες των ΗΠΑ έδειξαν ότι τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Οι «στροφές» των πολιτών προς τη μία ή προς την άλλη κατεύθυνση δείχνουν την αγωνία για λύση στο βασικό τους πρόβλημα, που είναι η βελτίωση του επιπέδου διαβίωσης. Στις ΗΠΑ και σε όλες τις χώρες της Ευρώπης, το πρόβλημα είναι η ανατροπή της αρχής που ήθελε την κάθε γενιά να ζει καλύτερα από την προηγούμενη. Η απώλεια αυτής της σταθεράς έχει δημιουργήσει σειρά από προβλήματα και βεβαίως ενίσχυση δυνάμεων που πουλούν φρούδες ελπίδες ορίζοντας εύκολους εχθρούς.
Οι Αμερικανοί πίστεψαν ότι ένας εκκεντρικός πλούσιος ήταν η αντισυστημική λύση που θα τους έβγαζε από το αδιέξοδο, για να διαπιστώσουν έντρομοι ότι τους οδηγεί στο χάος. Προσπάθησαν να διορθώσουν την ψήφο τους ενεργοποιώντας τους μηχανισμούς εξισορρόπησης που διαθέτει το αμερικανικό σύστημα διακυβέρνησης. Δεν έλυσαν βεβαίως το πρόβλημα, αλλά είναι βέβαιο ότι θα περιορίσουν τις αλλοπρόσαλλες κινήσεις και θα μειώσουν τον κίνδυνο του απόλυτου εκτροχιασμού.
Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται και αυτές σε μια αντίστοιχη περιδίνηση. Τα οικονομικά προβλήματα που οφείλονται στα πολεμικά μέτωπα αλλά και στα διαρθρωτικά προβλήματα των οικονομιών έχουν γονατίσει τους πολίτες, που αναζητούν λύσεις ακόμα και σε ακραίες φωνές. Το αποτέλεσμα στις ΗΠΑ προφανώς και θα δημιουργήσει δεύτερες σκέψεις και ενδεχομένως θα φρενάρει τους ακραίους που έχουν σηκώσει κεφάλι σε διάφορες χώρες της Ευρώπης. Το πρόβλημα όμως παραμένει, γιατί η ρίζα του έχει να κάνει με την οικονομία και τα αδιέξοδα των πολιτών και ειδικά των νέων.
Η Ελλάδα μέσα σε αυτό το πλαίσιο των εξελίξεων καλείται να ισορροπήσει σε ένα σύνθετο περιβάλλον με εξωτερικούς εχθρούς, εύθραυστες ισορροπίες σε επίπεδο συμμαχιών και δύσκολο οικονομικό περιβάλλον για τους πολίτες. Η πολυπλοκότητα των πραγμάτων δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Τα πράγματα κινούνται στην κόψη του ξυραφιού. Η δύσκολη οικονομική συγκυρία έχει γονατίσει τους πολίτες που βιώνουν έναν πραγματικά δύσκολο χειμώνα.
Ο εξουθενωμένος οικονομικά πολίτης που θα στηθεί μπροστά στην κάλπη σε μερικούς μήνες θα δώσει καταρχήν μήνυμα δυσαρέσκειας για αυτό που ζει, όπως το κάνει σε όλο τον κόσμο. Το αν το μήνυμα αυτό θα είναι απλό κύμα δυσαρέσκειας ή τσουνάμι που θα σαρώσει τα πάντα θα εξαρτηθεί από το αν τους επόμενους μήνες φανεί μια πραγματική διέξοδος στα αδιέξοδα. Το να δοθεί θετική διέξοδος στις αγωνίες των πολιτών είναι το κρίσιμο ζήτημα τόσο για την Ελλάδα όσο και για τον υπόλοιπο κόσμο. Οι ακραίες αντιλήψεις και οι εύκολες λύσεις είναι γνωστό πού οδηγούν και οι πολίτες μαθαίνουν πληρώνοντας κάθε φορά ακριβά δίδακτρα. Ας ελπίσουμε ότι οι διορθώσεις των επιλογών δια της ψήφου θα έρχονται κάθε φορά έγκαιρα και πριν καταστραφούν τα πάντα.
panagopg@gmail.com
