Με ποσοστό που υπερβαίνει το 28%, η Πελοπόννησος βρίσκεται στην κορυφή της χώρας ως προς τους απασχολούμενους στον πρωτογενή τομέα -και σχεδόν οκταπλάσια πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν πρόκειται για ένδειξη παραγωγικής υπεροχής. Είναι αποτύπωση οικονομικής υστέρησης. Η μεγάλη συμμετοχή στον πρωτογενή τομέα δεν συνοδεύεται από υψηλή παραγωγικότητα. Αντίθετα, η περιφερειακή οικονομία παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα χαμηλής απόδοσης μοντέλο, με μικρές εκμεταλλεύσεις, περιορισμένη τεχνολογική αναβάθμιση και ελάχιστη σύνδεση με αλυσίδες αξίας. Αυτή η αντίφαση -πολλά χέρια, μικρή προστιθέμενη αξία- εξηγεί σε σημαντικό βαθμό τη διαχρονική φτώχεια της Πελοποννήσου. Εννοείται ότι δεν είναι η γεωργία που παράγει φτώχεια. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ασκείται, οι δομές που τη στηρίζουν και οι πολιτικές που τη συντηρούν.
Επί δεκαετίες το υψηλό ποσοστό απασχολούμενων στην αγροτική οικονομία διατηρήθηκε κυρίως χάρη στις επιδοτήσεις και τις αποζημιώσεις. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική, αντί να αποτελέσει μοχλό εκσυγχρονισμού, χρησιμοποιήθηκε συχνά ως μηχανισμός συντήρησης ενός μοντέλου χωρίς προοπτική. Η πολιτική οικονομία της περιοχής διαμορφώθηκε γύρω από την ανακύκλωση των ενισχύσεων, την αναπαραγωγή θνησιγενών καλλιεργητικών επιλογών και τη διατήρηση ενός κοινωνικού ιστού, που εξαρτάται περισσότερο από το κράτος παρά από την παραγωγική ανανέωση. Αυτή η στασιμότητα δεν επέτρεψε ποτέ έναν υγιή αστικό μετασχηματισμό, μια μετακίνηση πληθυσμού και δραστηριοτήτων προς υπηρεσίες υψηλότερης παραγωγικότητας. Σε άλλες Περιφέρειες, όπως η Κρήτη, ο πρωτογενής τομέας λειτουργεί συχνά ως συμπληρωματική δραστηριότητα, καθώς μεγάλο μέρος των αγροτών αντλεί σημαντικό εισόδημα από τον τουρισμό.
Στον Μοριά, αντίθετα, η κοινωνική αντίληψη παραμένει καθηλωμένη σε έναν ορίζοντα, όπου η λύση αναζητείται στον δημόσιο τομέα -ως εργοδότη, ως πάροχο ενισχύσεων, ως μηχανισμό προστασίας από τον ανταγωνισμό και την αλλαγή. Με τη μείωση όμως και τη γήρανση του πληθυσμού, ο αστικός μετασχηματισμός της Πελοποννήσου συντελείται ήδη, αθόρυβα και χωρίς σχέδιο. Το ανθρώπινο δυναμικό που κρατούσε τον πρωτογενή τομέα «φουσκωμένο» αποχωρεί σταδιακά. Οι νεότερες ηλικίες επιλέγουν άλλους δρόμους, συχνά εκτός Περιφέρειας, και η πραγματική παραγωγική αναδιάρθρωση εξελίσσεται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Στο προσκήνιο μένουν μόνο οι γνωστές κραυγές για επιδόματα γεννήσεων ή για διάσωση παραδοσιακών επαγγελμάτων, ενώ η κοινωνία αλλάζει μπροστά στα μάτια μας. Ένα είναι το βέβαιο: Η Πελοπόννησος του 2125 θα έχει τόση σχέση με τη σημερινή όσο είχε ο Μοριάς του 1925 με την Πελοπόννησο του 2025. Και «όποιος δεν το καταλαβαίνει, δεν ξέρει πού πατά και πού πηγαίνει».
