Ο φιλόσοφος που αφιέρωσε μεγάλο μέρος του έργου του στην προσπάθεια να εξηγήσει ποιοι είμαστε και γιατί συμπεριφερόμαστε όπως συμπεριφερόμαστε, έφυγε αφήνοντας πίσω του μια σημαντική παρακαταθήκη σκέψης και προβληματισμού.
Ξεχωριστή θέση στην ανάλυσή του είχε η περίοδος της Εικονομαχίας. Εκεί αναζητούσε ο Ράμφος τις ρίζες χαρακτηριστικών που, κατά την άποψή του, εξακολουθούν μέχρι σήμερα να επηρεάζουν την ελληνική κοινωνία. Για εμάς στην Πελοπόννησο η συγκεκριμένη περίοδος έχει πρόσθετο ενδιαφέρον. Την εποχή εκείνη ο Μοριάς ακολουθούσε διαφορετική πορεία από την Κωνσταντινούπολη και βρισκόταν εκκλησιαστικά στη δικαιοδοσία της Ρώμης. Όταν ο αυτοκράτορας Λέων Γ΄ ξεκίνησε την πολιτική κατά των εικόνων, η Πελοπόννησος αντέδρασε και συμμετείχε ενεργά στην εξέγερση του 727 μ.Χ. εναντίον του εικονομάχου αυτοκράτορα. Ο Ράμφος έβλεπε στην Εικονομαχία μια σύγκρουση με πολύ μεγαλύτερη σημασία από τη θρησκευτική διαμάχη γύρω από τις εικόνες. Θεωρούσε ότι εκεί αποτυπώθηκε μια βαθύτερη διαφοροποίηση ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση, η οποία επηρέασε την πορεία τους για πολλούς αιώνες.
Στη Δύση, σύμφωνα με την ανάλυσή του, απέκτησαν σταδιακά μεγαλύτερη σημασία ο ορθός λόγος, οι θεσμοί, οι κανόνες και το δίκαιο. Διαμορφώθηκε έτσι ένας άνθρωπος που έμαθε να λειτουργεί μέσα σε θεσμούς και να αποδέχεται κανόνες που ισχύουν για όλους. Στην Ανατολή η επικράτηση των εικονοφίλων έδωσε μεγαλύτερο βάρος στο συναίσθημα και στην προσωπική σχέση με το θείο. Η εικόνα έγινε μέρος μιας βαθύτερης βιωματικής σχέσης με την πίστη.
Αυτή η εξέλιξη, κατά τον Ράμφο, χάρισε στον ελληνικό κόσμο μια ιδιαίτερη εσωτερικότητα και έδωσε μεγάλη σημασία στις προσωπικές σχέσεις. Παράλληλα, οι θεσμοί και οι απρόσωποι κανόνες παρέμειναν αδύναμοι. Ο άνθρωπος της καθ’ ημάς Ανατολής έμαθε να εμπιστεύεται περισσότερο την οικογένεια, την παρέα και τον δικό του άνθρωπο. Το κράτος και οι κανόνες που οφείλουν να ισχύουν το ίδιο για όλους έμειναν πιο μακριά από την καθημερινή του αντίληψη. Αποχαιρετώντας τον Στέλιο Ράμφο, αξίζει να κρατήσουμε κυρίως αυτή την υπόμνηση. Για να καταλάβουμε τα σημερινά μας προβλήματα, πρέπει πολλές φορές να κοιτάξουμε πολύ πίσω.
Η Πελοπόννησος βρέθηκε ήδη από τον 8ο αιώνα στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης που, με διαφορετικές μορφές, συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας: της σύγκρουσης ανάμεσα στο συναίσθημα και τον λόγο, στην προσωπική σχέση και τον απρόσωπο θεσμό
Φωτο: Σκηνή Εικονομαχίας σε μικρογραφία του Ψαλτηρίου Chludov, έργου του 9ου αιώνα.
