Ο πληθωρισμός δεν μπορεί να καλυφθεί με αύξηση 40 ευρώ μικτά τον μήνα στους μισθούς και αυτό το γνωρίζουν οι πάντες. Με βάση όμως τα δεδομένα της ελληνικής οικονομίας, δύσκολα θα μπορούσαν να δοθούν περισσότερα. Με την πλειοψηφία των επιχειρήσεων να είναι μικρές και πολύ μικρές και την παραγωγικότητα σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, δεν μπορούν να υπάρχουν υψηλότερες απαιτήσεις. Την ίδια ώρα, οι λεγόμενες μεγάλες επιχειρήσεις, στην πλειονότητά τους, είναι εξαρτημένες από το κράτος και ουσιαστικά δουλεύουν και αμείβονται από αυτό. Ελάχιστες είναι οι επιχειρήσεις που έχουν εξωστρεφή προσανατολισμό και δίνουν τη δυνατότητα για μεγαλύτερους μισθούς.
Οι χαμηλοί μισθοί οδηγούν σε έξοδο των πλέον δυναμικών και καταρτισμένων εργαζομένων από τη χώρα. Δύσκολα θα μείνουν εδώ παιδιά για να κλαίνε τη μοίρα τους στο υπάρχον σύστημα με αμοιβές 800 και 1.000 ευρώ τον μήνα. Ενδεικτικό της κατάστασης που έχει δημιουργηθεί είναι ότι σε πρόσφατη προκήρυξη (2ΒΓ/2025) του ΑΣΕΠ καλύφθηκαν μόλις 157 από τις συνολικά 1.629 θέσεις ΠΕ Μηχανικών. Το ίδιο συμβαίνει στον χώρο των γιατρών και των νοσηλευτών. Επιλογή για τους νέους δεν αποτελεί πλέον ούτε ο Στρατός, με χιλιάδες κενές θέσεις στις σχολές. Το Δημόσιο, δηλαδή, που κάποτε αποτελούσε όνειρο επαγγελματικής αποκατάστασης, έχει πάψει να είναι θελκτικό.
Την ίδια ώρα, η ύπαιθρος αδειάζει και με τον αγροτικό τομέα ασχολούνται ελάχιστοι νέοι. Όποιος κάνει μια βόλτα αυτή την περίοδο στην αγροτική ενδοχώρα της Μεσσηνίας θα καταλάβει ότι τα χωριά έχουν κυριολεκτικά ερημώσει. Οι νέοι δεν επιλέγουν ούτε τον αγροτικό τομέα και, όπως έχουμε αναφέρει επανειλημμένα, ο μικρός αγροτικός κλήρος, η έλλειψη συνεργασίας, η απουσία χρηματοδότησης και φορολογικών κινήτρων καθιστούν μη βιώσιμες τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις.
Το επίπεδο κοινωνικής ζωής και οι ανάγκες για αναβαθμισμένο επίπεδο διαβίωσης έχουν οδηγήσει στη μαζική απόρριψη της ζωής σε μικρούς οικισμούς, κάτι το οποίο δεν πρέπει να αγνοείται στους σχεδιασμούς της πολιτείας. Το «γραφικό χωριουδάκι» με τις κοτούλες και τα αρνάκια είναι μια ανάμνηση που δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα και δελεάζει μόνο όσους σκέφτονται τα χρόνια της νιότης τους ή δεν έχουν καμία σχέση με τα δεδομένα της σύγχρονης αντίληψης και των επιλογών της νέας γενιάς.
Ο ιδιωτικός τομέας δεν έχει το μέγεθος και τη δυναμική να καλύψει μισθολογικά τους εργαζομένους. Το Δημόσιο δεν μπορεί να προσελκύσει στελέχη με προσόντα και φιλοδοξίες. Ο αγροτικός τομέας έχει διαρθρωτικά προβλήματα που δεν τον καθιστούν οικονομικά βιώσιμο, ενώ η εγκατάσταση στην ύπαιθρο δεν αποτελεί επιλογή για νέους ανθρώπους. Το αδιέξοδο είναι εμφανές. Η χώρα έχει σοβαρό πρόβλημα που αποτυπώνεται στους δημογραφικούς δείκτες, η προβολή των οποίων στο μέλλον είναι εφιαλτική.
Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα είναι ότι, όπως έχει διαμορφωθεί η οικονομία και η κοινωνία, υπάρχει και έλλειψη προσδοκιών ανατροπής. Αυτοί που έχουν μείνει στο συγκεκριμένο πλαίσιο συμβιβάζονται με την κατάσταση, προσπαθώντας να καλύψουν τις όποιες ανάγκες τους με σφιχτή διαχείριση. Φοβούνται ταυτόχρονα ότι οποιαδήποτε απόκλιση από την εύθραυστη σημερινή προσωπική τους ισορροπία θα επιφέρει κατάρρευση. Οι προσδοκίες είναι περιορισμένες, αλλά αρκετά ισχυρές για να αποτρέψουν οποιαδήποτε μεταβολή.
Αυτό που έχει δημιουργηθεί είναι πραγματικά τρομακτικό. Η χώρα εγκαταλείπεται, όπως εγκαταλείφθηκε η ελληνική ύπαιθρος τις περασμένες δεκαετίες. Όλοι το βλέπουν, αλλά δηλώνουν ανήμποροι να κάνουν οτιδήποτε. Η οικονομία δεν μπορεί από τη μια μέρα στην άλλη να αναδιαρθρωθεί και να αποκτήσει δυναμική και εξωστρέφεια. Οι πολίτες δεν είναι αποφασισμένοι να ζητήσουν αλλαγές και ανατροπές, αντίθετα, όταν δεν ζητούν επιστροφή στο παρελθόν, απαιτούν να μη μεταβληθεί το σημερινό στάτους. Τα πάντα έχουν εγκλωβιστεί σε μια παγίδα στασιμότητας, περιμένοντας όλοι κάποιο θαύμα.
Τα θαύματα και οι «από μηχανής θεοί» που θα πάρουν από το χέρι το βαλτωμένο έθνος και θα το οδηγήσουν στη γη της επαγγελίας είναι ωραία παραμύθια, αλλά δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα. Μαγικές λύσεις με άμεσο αποτέλεσμα προφανώς δεν υπάρχουν και όσοι τις διακινούν είναι απλώς ακραίοι λαϊκιστές, που προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την ανάγκη και τη συγκυρία. Η χώρα χρειάζεται πολλά μικρά, αλλά σίγουρα βήματα, που θα αντιμετωπίζουν παθογένειες και θα δίνουν προοπτικές. Να πάψει να κλείνει τα μάτια στους πραγματικούς λόγους της υστέρησης και της αδυναμίας. Να αναζητήσει πραγματικές λύσεις ενίσχυσης της οικονομίας σε πεδία που θα αποτρέπουν την εγκατάλειψη και θα μετατρέπουν τη φυγή σε επιστροφή.
panagopg@gmail.com
