Οι υποδομές στη χώρα λειτουργούν στοιχειωδώς μόνο όταν έχει καλοκαιρία. Με το που θα υπάρξει μια καιρική διαταραχή, αρχίζουν τα μικρά ή μεγάλα προβλήματα. Όταν φυσάει, οι φωτιές καίνε μέχρι να φτάσουν στη θάλασσα, όταν ψιχαλίζει, διακόπτεται η ηλεκτροδότηση και οι τηλεπικοινωνίες όταν βρέχει, πλημμυρίζουν δρόμοι και ξεχειλίζουν ποτάμια, ενώ όταν χιονίζει, διακόπτεται η κυκλοφορία και απαιτούνται απεγκλωβισμοί ακόμα και στο κέντρο των πόλεων. Η κατάσταση αυτή αποδεικνύει το τραγικό έλλειμμα στις υποδομές, αλλά και στην οργάνωση αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων.
Το οργανωτικό κενό τα τελευταία χρόνια αντιμετωπίζεται με το περιβόητο 112. Η χρήση του, ενώ είναι χρήσιμη, η κατάχρησή του έχει γίνει ανέκδοτο που σταδιακά επιφέρει αντίθετα αποτελέσματα. Την περασμένη εβδομάδα χτύπησε, για παράδειγμα, το 112 στα μισά τηλέφωνα της Καλαμάτας για μια μικροπυρκαγιά σε ένα χωριό στο Λυκόδημο! Αντιλαμβανόμαστε ότι γίνεται χρήση προληπτικά για παν ενδεχόμενο και για να μην βρεθεί κάποιος κατηγορούμενος επειδή δεν ειδοποίησε και «έκατσε» μια στραβή στη βάρδια του! Αλλά αυτή η χρήση θα έχει στο τέλος μάλλον αντίθετα αποτελέσματα, μιας και εξελίσσεται κατά το γνωστό «λύκος στα πρόβατα».
Η ουσία βέβαια δεν είναι η ειδοποίηση στους πολίτες να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, αλλά η προστασία μέσα από τη δημιουργία υποδομών που θα ελαχιστοποιούν τους κινδύνους. Η κλιματική αλλαγή είναι προφανές ότι θα φέρνει όλο και πιο έντονα φαινόμενα, αλλά είναι επίσης προφανές ότι δεν μπορούμε να τα φορτώνουμε όλα στα ακραία καιρικά φαινόμενα, μιας και οι υποδομές δεν αντέχουν ούτε στα κανονικά. Δεν μπορεί, για παράδειγμα, να μετατρέπονται σε λίμνη οι Άγιοι Απόστολοι στο Ιστορικό Κέντρο της Καλαμάτας από μια κανονική φθινοπωρινή καταιγίδα. Δεν φταίει ο καιρός, αλλά κάποιο πρόβλημα σε φρεάτια και λοιπές υποδομές που δεν λειτούργησαν στην ευρύτερη περιοχή. Το ίδιο συμβαίνει και σε άλλα σημεία της πόλης, στα οποία κάθε φορά που βρέχει δημιουργούνται προβλήματα, μικρά ή μεγάλα, ανάλογα με την ένταση της βροχόπτωσης.
Οι υποδομές σε όλη τη χώρα έχουν δημιουργηθεί στη λογική του κατεπείγοντος και του ελλειμματικού, για να καλυφθούν όπως όπως οι ανάγκες. Οι πόλεις επεκτάθηκαν άναρχα, με νομιμοποίηση αυθαιρεσιών και υπό την πίεση επίλυσης στεγαστικών αναγκών προσφύγων και εσωτερικών μεταναστών. Τα πάντα δημιουργήθηκαν δηλαδή με πρόχειρο τρόπο, καθιστώντας δύσκολες και κοστοβόρες τις επεμβάσεις στη συνέχεια. Η αντιπλημμυρική θωράκιση περιοχών έχει πλέον τεράστιο οικονομικό κόστος, που, για να είμαστε ειλικρινείς, δεν μπορεί να σηκώσει η ελληνική οικονομία. Και αυτό θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, γιατί ο καθένας μπορεί να λέει και να διεκδικεί τον ουρανό με τα άστρα, αλλά χρειάζεται να έχουμε και λίγο σχέση με τις πραγματικές δυνατότητες της χώρας.
Η στοχευμένη προώθηση παρεμβάσεων που θα βελτιώνουν τα πράγματα, έτσι ώστε να μην δημιουργούνται προβλήματα σε μια απλή καταιγίδα, είναι το πρώτο που χρειάζεται να επιδιωχθεί στον τομέα των αντιπλημμυρικών έργων. Η αναβάθμιση της Πολιτικής Προστασίας με μηχανολογικό εξοπλισμό είναι επίσης το βασικό για την κατάσβεση πυρκαγιών. Η συντήρηση των δικτύων είναι αυτό που απαιτείται για να μην μένουν ολόκληρες περιοχές χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Η προσαρμογή συνολικά του μηχανισμού στα πραγματικά δεδομένα είναι το ζητούμενο, με στόχο τη μείωση των προβλημάτων και, το σημαντικότερο, την αποτροπή ανθρώπινων απωλειών.
Η αλήθεια είναι ότι στον τομέα της Πολιτικής Προστασίας τα τελευταία χρόνια έχουν δαπανηθεί σημαντικά ποσά και έχουν γίνει βήματα. Απόλυτη προστασία δεν μπορεί βεβαίως να υπάρξει - όχι στην Ελλάδα, αλλά πουθενά. Υπάρχουν άλλωστε γεγονότα και από πλουσιότερες και πιο οργανωμένες χώρες που δείχνουν ότι δεν μπορούν τα πάντα να προβλεφθούν και να αντιμετωπιστούν πάντα με επιτυχία. Το να έχουμε μια αίσθηση μέτρου είναι τελικά εξίσου σημαντικό, για να μπορέσουμε να δούμε ορθολογικά τόσο τα έργα όσο και τον μηχανισμό αντίδρασης.
Σε κάθε περίπτωση, έχουμε ανάγκη από παρεμβάσεις στο πλαίσιο του εφικτού και του πραγματικά αποτελεσματικού. Τα μεγάλα λόγια για φαραωνικά έργα μπορούν να ακούγονται ωραία, αλλά η υλοποίησή τους είναι ουτοπική και πιθανώς ασύμφορη. Ας κάνουμε αυτά που μπορούμε και, κυρίως, ας δείχνουμε στοιχειώδη μέριμνα ξεβουλώντοντας φρεάτια, ξεμπαζώνοντας ρέματα και φροντίζοντας για τη συντήρηση των υποδομών. Τα μικρά, καθημερινά και αυτονόητα είναι τελικά το μεγάλο ζητούμενο.

panagopg@gmail.com