Τα κόμματα ανταγωνίζονται σε υποσχέσεις για αυξήσεις συντάξεων, αποφεύγοντας το δυσκολότερο ερώτημα. Ποιος θα πληρώνει τις συντάξεις τις επόμενες δεκαετίες; Σήμερα στην Ελλάδα αντιστοιχούν περίπου 1,7 εργαζόμενοι σε κάθε συνταξιούχο. Σύμφωνα με δημοσιευμένες εκτιμήσεις, η αναλογία ενδέχεται να υποχωρήσει στο 1,46 το 2030 και στο 1,23 το 2050. Η γήρανση του πληθυσμού και η υπογεννητικότητα περιορίζουν σταδιακά τη βάση χρηματοδότησης του ασφαλιστικού συστήματος. Το 2026 η συνολική συνταξιοδοτική δαπάνη εκτιμάται σε 35,4 δισ. ευρώ, ενώ η κρατική επιχορήγηση του ΕΦΚΑ για την κύρια ασφάλιση και τις λοιπές παροχές προβλέπεται να φτάσει τα 14,88 δισ. ευρώ, αυξημένη κατά 1,06 δισ. ευρώ σε σχέση με το 2025. Ο ΟΟΣΑ προβλέπει ότι η δημόσια συνταξιοδοτική δαπάνη θα αντιστοιχεί στο 12,7% του ΑΕΠ το 2030 και στο 13,7% το 2040.
Ακόμη και αν η τεχνολογική πρόοδος και η τεχνητή νοημοσύνη επιτρέψουν την παραγωγή περισσότερων αγαθών με λιγότερους εργαζομένους, αυτό δεν εξασφαλίζει αυτομάτως περισσότερες ασφαλιστικές εισφορές. Η αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να ενισχύσει την οικονομία, αλλά η χρηματοδότηση των συντάξεων εξαρτάται από τον τρόπο κατανομής του παραγόμενου πλούτου.
Οι μελλοντικές επιλογές περιλαμβάνουν αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης, περιορισμό των συντάξεων ή μεγαλύτερη χρηματοδότηση από τη φορολογία. Η αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών φαντάζει δύσκολη, καθώς ολοένα λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να στηρίξουν ολοένα περισσότερους συνταξιούχους. Σε ένα δυσμενές σενάριο ενδέχεται να εξεταστούν δραστικές περικοπές υψηλών συντάξεων ή ακόμη και συνταξιοδότηση στα 70. Αυτά τα ενδεχόμενα συζητούν ήδη μεταξύ τους εργαζόμενοι και συνταξιούχοι, ενώ απουσιάζουν από τον οργανωμένο πολιτικό διάλογο.
Η σιωπή ενισχύει την ανασφάλεια και απομακρύνει πολίτες από τα κόμματα που αποφεύγουν τις δύσκολες συζητήσεις. Και η ανασφάλεια δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για εξωσυστημικές αναζητήσεις και λαϊκιστικές υποσχέσεις επιστροφής σε ένα εξιδανικευμένο παρελθόν. Γιατί η αβεβαιότητα για το μέλλον των συντάξεων αποτελεί ιδανικό σύμμαχο όσων υπόσχονται εύκολες λύσεις σε δύσκολα προβλήματα.
